برای یافتن علت بسیاری از بیماری‌ها از آزمایش‌های گوناگونی مانند آزمایش خون، ادرار و مدفوع استفاده می‌شود. هر یک از این آزمایش‌ها اطلاعات و پارامترهای متفاوت و خاصی را در مورد بدن انسان نشان می‌دهند و به پزشکان در شناسایی و درمان انواع مختلف اختلال‌ها و بیماری‌ها کمک می‌کنند. به‌عنوان مثال کاربرد اصلی آزمایش ادرار در تشخیص عفونت‌ها، مشکلات کلیوی، بارداری و دیابت است. با بررسی مواردی مانند غلظت، رنگ و بوی ادرار، می‌توان اطلاعات زیادی درباره سلامت بدن بدست آورد. از این جهت داشتن دانش کافی و آشنایی با علائم اختصاری در برگه آزمایش ادرار، به شما کمک می‌کند تا بتوانید بهتر و با دقت بیشتری آزمایش خود را قبل از کمک گرفتن از پزشک ارزیابی کنید. ما در این مقاله تصمیم داریم به‌طور کامل درباره تفسیر آزمایش ادرار برای شما توضیح دهیم. همراه ما باشید.

آزمایش ادرار (UA) برای تشخیص چه بیماری‌هایی گرفته می‌شود؟

آزمایش ادرار برای ارزیابی و شناسایی علت بسیاری از بیماری‌ها و اختلال‌ها کاربرد دارد. وجود برخی مشکلات در اندام‌هایی مانند کلیه، مجاری ادراری و مثانه، کبد و ریه‌ها روی عملکرد کلیه‌ها و فرایند دفع اثر می‌گذارد؛ به همین دلیل آزمایش ادرار می‌تواند در شناسایی این مشکلات مفید باشد.

در بیشتر موارد تست ادرار در کنار بقیه آزمایش‌ها تجویز می‌شود. به‌عنوان مثال برای تشخیص بیماری‌های دیابت، مشکلات کلیوی، کبدی و عفونت‌های مجاری ادراری و همچنین بررسی دلیل وجود علائمی مثل دردهای شکمی، وجود خون در ادرار، احساس سوزش هنگام ادرار و درد کمر از آزمایش ادرار استفاده می‌‌شود. بررسی محتوای ادرار، رنگ، بو، شفافیت، وزن و میزان اسیدی بودن آن در تشخیص علت اختلال و پیدا کردن درمان آن موثر است. همچنین برای تست اعتیاد و بارداری نیز آزمایش ادرار تجویز می‌شود.

پز

چگونه آزمایش ادرار گرفته می‌شود؟

برای انجام آزمایش ادرار ابتدا لازم است که شما از آزمایشگاه ظرف‌های پلاستیکی مخصوص نمونه‌گیری را تهیه کنید و بعد در داخل خانه یا آزمایشگاه نمونه ادرار خود را در آن بریزید. برای اینکه نتیجه آزمایش شما دقیق باشد بهتر است به نکات زیر توجه کنید:

• قبل از رفتن به آزمایشگاه ۱ یا ۲ لیوان آب بخورید تا بتوانید به‌مقدار کافی نمونه ادرار جمع‌آوری کنید.
• دست‌های خود را به‌خوبی بشویید و از لمس بخش داخلی ظرف نمونه‌گیری امتناع کنید.
• قبل از جمع‌آوری نمونه، ناحیه تناسلی خود را بشویید و خشک کنید.

• برای آزمایش ادرار لازم نیست که ناشتا باشید؛ مگر اینکه بخواهید هم‌زمان آزمایش‌های دیگری نیز بدهید.
• قبل از انجام آزمایش، پزشک و مسئول آزمایشگاه را درباره داروهایی که مصرف می‌کنید مطلع کنید. زیرا برخی داروها مثل مکمل‌های ویتامین C، آنتی‌بیوتیک‌ها، ریبوفلاوین، مترونیدازول، متوکاربامول و آنتراكینون روی نتیجه آزمایش اثر می‌گذارد.
• برای نمونه‌گیری ادرار، بهتر است اول صبح این کار انجام شده و از وسط ادرار نمونه جمع‌آوری شود.
• بعد از نمونه‌گیری، ظرف را داخل محفظه‌های مشخص در سرویس بهداشتی آزمایشگاه قرار دهید. در صورتی که در خانه هستید، می‌توانید آن را حداکثر تا ۸ ساعت در یخچال نگهداری کنید.

تفسیر آزمایش تجزیه ادرار

تفسیر کامل آزمایش ادرار

در آزمایش ادرار ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و میکروسکوپی ادرار بررسی می‌شود. تفسیر آزمایش ادرار بسیار مهم است و باید توسط متخصص انجام شود. در ادامه در مورد علائم اختصاری و خصوصیات مورد ارزیابی در برگه آزمایش توضیح خواهیم داد.

بررسی خصوصیات فیزیکی ادرار

در تفسیر آزمایش ادرار، خصوصیات فیزیکی شامل رنگ، وزن، شفافیت و میزان اسیدی بودن (PH) ادرار است.

• رنگ

رنگ طبیعی ادرار زرد کم‌رنگ تا کهربایی تیره است و به‌دلیل وجود رنگدانه‌ای به نام Urochrome، این رنگ‌ها ایجاد می‌شود. بسته به نوع تغذیه و غلظت ادرار، رنگ آن نیز تغییر می‌کند. هرچه آب بیشتری مصرف شود، ادرار رقیق‌تر و رنگ آن روشن‌تر می‌شود. به‌طور کلی مواد غذایی مانند چغندر و لوبیا، داروها، مصرف مایعات و عفونت ادراری رنگ ادرار را تغییر می‌دهد.

• شفافیت

ادرار به‌صورت طبیعی شفاف است؛ ولی عواملی مثل مواد غذایی چرب، عفونت‌های ادراری، انگل، قارچ، اسپرم و گلوبول‌های قرمز و سفید خون موجب تغییر شفافیت ادرار می‌شود.

• وزن

وزن ادرار شامل مواد دفعی و املاح موجود در ادرار است. هرگاه ادرار به‌دلیل وجود مشکلاتی مثل اسهال، استفراغ و تب بالا غلیظ شود، وزن آن نیز بالا می‌رود؛ در حالی که برخی بیماری‌های کلیوی، مصرف زیاد مایعات و دیابت بی‌مزه، می‌تواند وزن ادرار را کاهش دهد.

• PH

عدد PH طبیعی ادرار بین ۶/۴ تا ۸ است. تعیین میزان اسیدی بودن ادرار در شناسایی سنگ‌های کلیه موثر است. مشکلاتی مانند دیابت و اسهال PH را بالا می‌برد و همچنین عفونت‌های مجاری ادرای و استفراغ موجب کاهش PH ادرار می‌شود.

بررسی ویژگی‌های شیمیایی ادرار

ویژگی‌های شیمیایی ادرار شامل بررسی پروتئین، گلوکز و اجسام کتونی در ادرار است.

• پروتئین

در حالت طبیعی در ادرار نباید پروتئین وجود داشته باشد. التبه عواملی مثل ورزش شدید، بارداری و تب می‌تواند روی مقدار این پارامتر اندکی تاثیر بگذارد. در حالت کلی اگر میزان پروتئین ادرار بالا باشد، احتمال وجود بیماری‌های کلیوی، عفونت مجاری ادراری، فشار خون بالا و دیابت افزایش می‌یابد.

• گلوکز

مانند پروتئین، در ادرار گلوکز نیز نباید وجود داشته باشد، مگر اینکه وجود بیماری‌های کلیوی و دیابت شیرین باعث افزایش قند یا گلوکز ادرار شده باشد.

• اجسام کتونی

در فرایند سوخت‌وساز بدن، زمانی که چربی‌ها مصرف شده و تبدیل به انرژی می‌شوند، کتون‌ها به وجود می‌آیند و ممکن است در ادرار ترشح شوند. در حالت طبیعی نباید در ادرار کتونی وجود داشته باشد. اگر مقدار کتون در ادرار بالا رود، نشان‌دهنده وجود بیماری‌های کلیوی،‌ دیابت کنترل‌نشده، مصرف زیاد الکل، بیماری آنورکسیا، استفراغ و تب شدید است.

تفسیر آزمایش ادرار چیست

بررسی آزمایش میکروسکوپی ادرار

در آزمایش میکروسکوپی ادرار، با بررسی قطرات ادرار توسط میکروسکوپ وجود مشکلاتی مثل تومور، عفونت‌های مجاری ادراری، مشکلات کلیوی، سنگ کلیه و سرطان مثانه بررسی می‌شود.

تفسیر آزمایش کشت ادرار

آزمایش کشت ادرار (UC) برای تشخیص احتمال ابتلا به عفونت ادراری تجویز می‌شود. در صورتی که باکتری یا مخمر وارد مجاری ادراری شود، منجر به ایجاد عفونت شده که اگر به‌موقع درمان نشود احتمال بروز بیماری‌های کلیوی و امکان ورود عفونت به خون افرایش می‌یابد.

در آزمایش کشت ادرار، بخشی از ادرار را در محیطی قرار می‌دهند که باکتری‌ها بتوانند به‌خوبی رشد کنند و از همین طریق می‌توان از وجود و حجم عفونت اطلاعاتی کسب کرد. در تفسیر این آزمایش اگر مقدار باکتری موجود بیشتر از ۱۰۰ هزار کلونی باشد، جواب تست مثبت اعلام می‌شود.

تفسیر و بررسی علائم اختصاری در برگه آزمایش ادرار

در این قسمت در مورد علائم اختصاری موجود در برگه آزمایش ادرار توضیح می‌دهیم.

• رنگ (Color)

رنگ ادرار را با موارد زیر تعیین می‌کنند. همان ‌طور که گفتیم، رنگ طبیعی ادرار زرد کم‌رنگ تا کهربایی تیره است.

تفسیر رنگ ادرار در آزمایش ادرار

• شفافیت (Appearance)

ادرار در حالت طبیعی باید شفاف باشد.

تفسیر شفافیت ادرار در آزمایش ادرار

• بو (Odor)

ادرار در حالت طبیعی نباید بو داشته باشد و در صورت وجود بو غیرطبیعی احتمال وجود عفونت ادراری افزایش می‌یابد.

• وزن ادرار (Specific Gravity)

محدوده طبیعی وزن ادرار در حدود ۰۰۳/۱ تا ۵۳۰/۱ است.

• PH

همان ‌طور که اشاره کردیم، بازه طبیعی میزان اسیدی بودن ادرار در حدود ۶/۴ تا ۸ است.

• پروتئین (Protein)

محدوده طبیعی مقدار پروتئین موجود در ادرار بین ۵۰ تا ۸۰ میلی‌گرم است.

• گلوکز (Glucose)

در حالت طبیعی نباید در ادرار گلوکز وجود داشته باشد.

• کتون (Ketone)

مقدار کتون نیز در حالت طبیعی باید صفر باشد.

• کریستال (Crystals)

در صورت نبود عفونت یا بیماری، مقدار کریستال در ادرار باید کم باشد یا اصلا وجود نداشته باشد.

تفسیر جواب آزمایش ادرار

• گلبول‌های سفید و قرمز خون (WBC, RBC)

در حالت طبیعی نباید گلبول‌های قرمز و سفید در ادرار وجود داشته باشد و مقدار این پارامترها باید صفر باشد.

• وجود خون در ادرار (Hematuria)

معنی Trace در آزمایش ادرار به‌معنای وجود خون در ادرار است. وجود خون می‌تواند نشانه وجود عفونت‌های مجاری ادراری باشد.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

حشیش در سده‌های میانه در جهان اسلام در ابعاد وسیعی مورد مصرف بود. کشیدن حشیش احتمالا قبل از آشنایی با توتون رایج شده‌است. یافته‌های باستان‌شناسانه در اتیوپی استعمال حشیش به وسیله قلیان در سده چهاردهم میلادی را نشان می‌دهد.

البته سابقه مصرف دارویی حشیش در شرق مدیترانه به اواخر هزاره دوم پیش از میلاد باز می‌گردد، حشیش در این دوران به عنوان دارویی برای آسان ساختن زایمان مورد استفاده بود.

بقایای تتراهیدروکانبینول در گورستانی متعلق به سده چهارم میلادی در نزدیکی اورشلیم پیدا شده‌است. مصرف دارویی حشیش احتمالا تحت تأثیر اسلام به مصرف تفننی و لذت‌جویانه تبدیل شد. حشیش و سایر داروهای مخدر جایگزینی برای الکل بودند که در قران ممنوع اعلام شده‌بود.

منگ یا بنگ مادهٔ مخدری بوده‌است که در ایران باستان، در پزشکی و نیز در مراسم مذهبی مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. در اوستا این واژه به صورت بنگهه و در سانسکریت بهنگا و در گزارش پهلوی به منگ برگردانیده شده‌است.

در وندیداد آمده، اگر کسی کنیزی را آبستن کرد و آن مرد گفت چارهٔ کار را از پیرزنی پرسید و آن زن نیز برای تباه کردن بچه، برای او منگ یا داروی دیگر آورد، هم مرد و هم کنیز و هم پیرزن گناهکار هستند. در بندهش، منگ داروئی است که نخستین جانور سودمند، پیش از آنکه گرفتار خشم اهریمن گردد، بوسیلهٔ آن نابود گردید.

در ارداویرافنامه آمده که به ارداویراف مقدس برای سیر در جهان دیگر، موبدان می ومنگ دادند و او سیر خود را در جهان دیگر آغاز کرد و پس از بازگشت گزارش خود را به همکیشان داد.

ترکیبات مؤثر در حشیش کمابیش همان ترکیبات سایر قسمت‌های گیاه شاهدانه با خلوص بالاتر است. برگ و جوانه این گیاه گراس نامیده می‌شود.

روغنی که از صمغ شاهدانه تهیه می‌شود، خالص‌ترین حالت ماده توهم‌زای مصرفی است که از شاهدانه به دست می‌آید. تأثیر حشیش، ناشی از تتراهیدروکانابینول‌ها (THC) است که یک توهم‌زای طبیعی به شمار می‌‏رود.

روش‌های گوناگونی برای مصرف حشیش وجود دارد. کشیدن حشیش با استفاده از پایپ، قُلقُلی، قرار دادن بر روی قاشق داغ، به روش چلیم و شایعتر از همه به صورت سیگاری در ترکیب با توتون یا گراس.

در کشور افغانستان نوعی مخلوط نوشیدنی از مواد مختلف و روغن شاهدانه ماده می‌سازند و مصرف می‌کنند که نشئگی آن با مصرف دودی متفاوت و طولانی و از ماندگاری بیشتری برخوردار است و مطابق با فتوای علمای مسلمان حرام است.

استفاده خوراکی از حشیش هم ممکن است. آن را می‌توان به تنهایی خورد یا با حل کردن در روغن پخت به عنوان یک ماده افزودنی در انواع کیک و شیرینی مصرف کرد.

استفاده درمانی از حشیش فقط در مواقع نادر در درمان حالت تهوع و استفراغ ناشی از شیمی تراپی در درمان سرطان، استفاده می شود.

اثرات کوتاه مدت:

باید دانست که اثرات حشیش با توجه به مقدار و نوع استفاده (کشیدن یا خوردن) متفاوت است. وضعیت جسمی و سلامت فرد از جمله وزن، اندازه، خلق و خوی فرد، درجه تحمل و … فرق می کند. اثرات کشیدن حشیش در عرض چند دقیقه پس از مصرف ظاهر می شود و ۲ تا ۴ ساعت باقی می ماند.

در صورت خوردن هضم آن به طور بطی و کند صورت می گیرد. لذا اثر آن به تدریج و طولانی تر می گردد، معمولا فرد پس از مصرف حشیش احساس آرامش و راحتی می کند، قوه درک و احساس او افزایش می یابد، رنگها به نظرش شفاف تر و روشن تر می آیند، صدها به نظر از فاصله دورتر به گوش می رسد. به هر حال در ادراکات حسی به خصوص بینایی و شنوایی تحریف به وجود می آید، اشتها افزایش می یابد، مخصوصا در مورد غذاهای شیرین.

از اثرات کوتاه مدت دیگر مصرف حشیش عبارتند از:

خواب آلودگی ، قرمز شدن چشمها، افزایش ضربان قلب، خشکی دهان و گلو، گشادگی مردمک چشم، مختل شدن قوه حافظه و تمرکز فکری به طور موقت، اختلال درک زمان و مکان، اضطراب، افسردگی، هیجان، تحرک زیاد، تحریک پذیری، تند مزاجی، بی قراری، پر حرفی، خنده های بی دلیل، احساس طرد شدگی، ترس و وحشت، دگرگونی و تغییر شکل فضا و زمان – اختلال در هماهنگی و تعادل در راه رفتن، احتمالا اوهام که اغلب توام با حالت پارانویایی به خصوص در مصرف مقدار زیاد آن همراه است. دوز معمولی آن، مهارتهای کاربردهای ماشینی را لطمه می زند، از این رو به خصوص رانندگی در حین مصرف حشیش بسیار خطرناک است ، ماده T. H. C. که ترکیب فعال حشیش است در بدن افرادی که تصادفات شدید رانندگی داشته اند و منجر به جراحات سختی گردیده، دیده شده است.

اثرات عمده بلند مدت:

تحقیقات نشان می دهد که اثرات سوء مصرف حشیش به خصوص در بین جوانان و بزرگسالان حتمی است از جمله: از دست دادن انگیزه و علایق، آسیب به حافظه و تمرکز فکر، عدم قابلیت رانندگی، کاهش قوای دفاعی بدن در برابر عفونتها و بیماریها، گیجی و سردرگمی، فقدان انرژی و … در اثر استفاده مرتب و مداوم حشیش پیش می آید.

هم چنین خطر ابتلا به برونشیت مزمن، سرطان ریه و بیماریهای دستگاه تنفسی در مصرف کنندگان منظم حشیش بیش از دیگر گروههاست. کشیدن سیگار ماری جوانا و حشیش آسیب شدیدی به دستگاه تنفسی می زند، زیرا تار موجود در آن، دو برابر قوی تر از تار موجود در سیگار معمولی است. هم جنین عوامل ایجاد کننده سرطان در تار موجود در حشیش خیلی بیش از سیگارهای معمولی است.

مطالعات و تحقیقات نشان می دهد که رشد طبیعی بک نوزاد به وسیله مصرف مرتب حشیش یا ماری جوانا به وسیله مادر، در دوران بارداری می تواند به طور جدی آسیب ببیند.

آزمایشات بر روی حیوانات نشان داد که نوزادان حیوانات آزمایشگاهی که در دوران بارداری تحت مصرف این ماده قرار گرفته بودند، دارای برخی از ناهنجاریها و رفتار غیر عادی بودند، در اثر مصرف مداوم وابستگی روانی و تحمل ایجاد می شود، نشانه های ترک شامل اضطراب، عصبانیت، از دست دادن اشتها و بی خواب و بد خوابی است.

روغن حشیش:

روغــــن غلیظ سبزه تیره یا قهوه ای مایـــــل به قرمز است که از تصفیه حشیش با یک ماده محلل ارگانیک بدست می آید و معمولا آن را به توتون داخــــل سیگار مالیده و به صورت دود کردنی مصرف می شود.

تی. اچ. سی. (T. H. C.)

یک ترکیب حلال در حشیش است و به طور خالص، یک ترکیب شیمیایی است. THC به ندرت در خیابان قابل دسترسی و خرید و فروش است و آنچه که به نام THC فروخته می شود، معمولا پی. سی. پی یا ال. اس. دی است.

THC مخفف (Tetra Hydro Cannabinol) یکی از عناصر فعال شاهدانه است. THC یک ماده قوی توهم زاست، و اثرات شیمیایی آن شباهتهایی به L. S. D. دارد که عبارتند از تغییرات در رفتار، اختلال در حس زمان و حواس بینایی و شنوایی، از خود بی خود شدن. با این همه شواهدی وجود دارد که نشان می دهد احتمالا این دو دارو از طریق مکانیسم های بیوشیمیایی مختلفی عمل می کنند و اثرات آنها روی عملکرد مغز متفاوت است .

حشیش چگونه مصرف می‌ شود؟

حشیش به صورت سیگار تدخین می‌ شود که به آن سیگاری، JOINT و ناخن (NAIL) هم می‌ گویند. با تدخین حشیش اثرات نشئه آور آن ظرف چند دقیقه ظاهر شده و حدود ۳۰ دقیقه بعد به اوج می‌ رسد و ۲  تا ۴ ساعت دوام می ‌یابد. برخی اثرات حرکتی و شناختی ۵ تا ۱۲ ساعت طول می‌ کشد.

عوارض حاصل از مصرف چیست؟

میزان اثرات این ماده بر افراد به عوامل زیر بستگی دارد:

۱ – تجربیات قبلی فرد در مصرف این ماده

۲ – میزان ماده THC در سیگار

۳ – انتظارات فرد از نحوه ایجاد عوارض

۴ – محل مصرف آن

۵ – همراهی مصرف حشیش با مصرف سایر مواد مثل الکل و …

بعضی افراد ذکر می‌کنند که پس از تدخین حشیش (ماری جوانا) هیچ احساسی ندارند و بعضی احساس سبکی و سرخوشی می‌کنند. بعضی افراد دچار افزایش اشتهای شدید و تشنگی شدید می‌ شوند. در صورت مصرف میزان زیاد ماری‌ جوانا، فرد مصرف کننده دچار اضطراب و افکار پارانوئید می‌ شود.

شایع ترین اثرات پس از مصرف حشیش عبارت اند از:

۱ – اتساع عروق خونی ملتحمه چشم (قرمزی چشم)

۲ – افزایش ضربان قلب (تاکی کاردی خفیف)

۳ – افت فشارخون وضعیتی در دوزهای بالای مصرف

۴ – افزایش اشتها که اشتهای گاوی نامیده می ‌شود.

۵ – خشکی دهان

۶ – حملات حاد اضطراب

عوارض کوتاه مدت مصرف:

۱ – اختلالات حافظه و یادگیری

۲ – اختلال در حواس بینایی، شنوایی و لامسه

مسمومیت با حشیش، اغلب حساسیت فرد مصرف کننده را نسبت به محرک ‌های بیرونی بالا می‌ برد و جزئیات تازه‌ای را آشکار می‌کند. فرد رنگ ‌ها را غنی‌ تر و عمیق‌ تر از گذشته حس می ‌کند.

۳ – اختلال درک زمان و مکان

۴ – اختلال در قدرت تجزیه و تحلیل مغز

۵ – اختلال تعادل و مهارت‌ های حرکتی : به علت اختلال در مهارت‌ های حرکتی، افراد مصرف کننده تا ۱۲ ساعت پس از مصرف نباید رانندگی کنند.

اختلال خواب و فعالیت جنسی که از چند روز تا چند هفته پس از مصرف از بین می ‌رود.

عوارض بلند مدت مصرف:

۱ – آتروفی (تحلیل) بافت مغزی

۲ – استعداد تشنج

۳ – آسیب ژنتیکی که فرزندان فرد را مبتلا به ناهنجاری های مادرزادی می ‌کنند.

۴ – اختلال فعالیت ایمنی بدن

۵ – تغییر غلظت هورمون های جنسی مردانه و زنانه ( بی‌ نظمی قاعدگی )

۶ – اختلالات اضطرابی- توهم- هذیان و دیوانگی

[در افراد با زمینه قبلی احتمال رخداد آنها بیشتر است].

۷ – استعداد ابتلا به سرطان ریه که به علت وجود هیدروکربن های سرطان‌زا در دود سیگار می ‌باشد.

۸ – فقدان انگیزه در فرد برای استمرار کارهای روزمره به طوری که فرد مصرف کننده فاقد نیرو، بی‌ حال و ظاهراً‌ تنبل است.

در افرادی که حشیش مصرف می‌ کنند، استعداد اعتیاد به سایر مواد روان‌ گردان بیشتر است.

نشانه‌های ناشی از ترک:

وابستگی به حشیش، روانی و غیر جسمی است. نشانه‌ های ناشی از ترک در معتادین محدود به افزایش تحریک ‌پذیری، بی‌ قراری، بی ‌خوابی، بی ‌اشتهایی و تهوع خفیف است و همه این نشانه‌ ها هنگامی بروز می‌ کنند که شخص به طور ناگهانی مصرف مقادیر زیاد حشیش را قطع کند.

درمان اعتیاد :

شامل پرهیز از مصرف ، و حمایت روانی فرد می ‌باشد. از داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی نیز استفاده می ‌شود.

کاربرد درمانی حشیش:

حشیش مانند سایر مواد دخانی، کاربردهای درمانی نیز دارد و در درمان بی‌اشتهایی افراد مبتلا به ایدز، تهوع شدید ناشی از درمان با داروهای شیمی درمانی، و درمان میگرن استفاده می ‌شود.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

برای بررسی مواد مخدر در آزمایشگاه و یا در پزشکی نیاز است آنرا به دسته های مختلفی تقسیم کرد 

1- مواد توهم زا یا Hallucinating
بررسی ها نشان داده است که از این دسته مواد مخدر در طول تاریخ استفاده میشده است . در قاره آمریکا در برخی مراسم مذهبی از قارچ های توهم زا استفاده می کرده اند . همچنین استفاده از برخی داروهای روانگردان مرسوم بوده است

این مواد عمدتا از دسته مواد شیمیایی هستند و تحریک کننده سیستم اعصاب مرکزی می باشند و در صورت مصرف علائمی مانند تغییر حالات روحی و خلقی و روانی . تجربه توهمات بینایی و شنوایی از مشخصات مصرف است رویا و کابوس هم دیده می شود .

انواع آن LSD ,STP , DMT , است .

2- محرک ها :
باعث هیجان و انرژی از طریق تحریک سیستم اعصاب مرکزی می شود . قبلا برای افزایش هشیاری و تحمل بیداری برای مدت طولانی در صنایع نظامی کاربرد داشت . اشتها را کاهش داده و در پزشکی استفاده محدود دارد .
وابستگی شدید روانی ایجاد کرده طوریکه شدیدترین و سریعترین وابستگی را ایجاد می کند و شخص مبتلا حتی برای زمان کوتاهی نمی تواند قطع وابستگی و مصرف کند

از این دسته آمفتامین ها است که مهمترین آنها شیشه یا Glass است قرص های شادی آور مانند X از این دسته است . از دسته موادی که در این دسته قرار میگیرد فرآورده های گیاه کوکا است که شامل کوکائین و کراک است ( البته نه کراکی که در ایران است زیرا کراک ایرانی چیز دیگری است که بعدا می گویم )

3- کانابیس یا عصاره گیاه سیاهدانه :
شبیه توهم زاهااست اما در دسته سستی زا ها و یا محرک ها هم هم قرار میگیرد در روی سیستم اعصاب مرکزی اثر دارد
از این دسته می توان THC و حشیش و بنگ و ماری جوانا را قرار داد . . بیشتر وابستگی روانی ایجاد می کند

4- مواد مخدر
این دسته به کار میرود مواد که اصلی ترین فعالیت آن کند کننده سیستم اعصاب مرکزی است و جزو سستی زاها می باشند . در پزشکی به عنوان مسکن دردهای شدید بکار میرود . این مواد شدیدا اعتیادآور است و با مصرف آن فرد حالت سرخوشی و نشاط می کند .علایم ترک مصرف هم بسته به نوع مواد شدید است .این دسته خود دونوع دارد برخی طبیعی است مانند تریاک و برخی شیمیایی است مانند کدئین .

از دسته این مواد می توان تریاک ،کدئین ، مورفین ، هروئین ، متادون ، پتدین ، دیفن اکسیلات ، هیدرومورفین ، هیدروکدئین ،دارون ، و کراک ایرانی را نام برد (کراک ایرانی بر خلاف غیر ایرانی آن شامل هروئین خالص شده است )

5- سستی زاها یا مسکن ها و خواب آورها :
این دسته نیز باعث کندی سیستم اعصاب مرکزی شده و بر شعور و هوشیاری فرد اثر دارد . در پزشکی برای برطرف کردن درد و یا ایجاد خواب یا آرا مش و همچنین از بین بردن اضطراب و رفع کشش و عصبانیت استفاده میشود. در صورت مصرف مقادیر زیاد باعث مسمومیت ، کما و مرگ می شود .در اثر مصرف بلند مدت اعتیاد آور است

از مهمترین این دسته می توان باربیتوراتها را نام برد مانند فنوباربیتال متا کوالن ، فلورازپام

6- آرام بخش ها :
این مواد تضعیف کننده سیستم اعصاب مرکزی هستند در صورت مصرف کم آرامش ایجاد کرده اما در صورت مصرف زیاد باعت کما و بیهوشی شده اما به ندرت باعث مرگ میشوند
در مصارف پزشکی برای درمان عصبانیت ، اضطراب ، بیخوابی ، شل کننده عضلانی استفاده میشود . از مهمترین این دسته ها میتوان دیازپام ،اگزازپام ، کلردیازپوکساید را نام برد .

7- مخدرهای فراموش شده :
الکل ،توتون ، قهوه و مورد استفاده عامه مردم است اما جزو دسته مخدرها هستند

8- مواد فرار استنشاقی
مانند انواع چسب هایی که سریع خشک می شوند ، بنزن ، استن ، تینر ،این مواد از طریق ریه جذب شده و باعث سرخوشی مصرف بیش از حد باعث خفگی و مرگ می شود در دراز مدت باعث آسیب کبد کلیه پریدگی رنگ پوست ،ضعف ، بی حالی ، اختلال فکر ، لرزش ، عطش زیاد ، اختلالات خلقی می شود .

وابستگی روانی و جسمی ایجاد کرده که علائم ترک شامل احساس سرما ، لرزش بدن ، توهم ، سردرد ، دردهای شکمی . اسپاسم عضلانی است .

آزمایشگاه »
براحتی متوجه میشویم که برای آزمایش مواد مخدر با توجه به گستردگی طیف مواد مخدر و روانگردان قبل از آزمایش باید مشخص شود چه نوع ماده مخدری لازم است آزمایش شود . با توجه به علائم شخص معتاد میتوان حدس زد که حد اقل چه دسته از مواد مخدر را احتمال دارد مصرف کند که که این به آزمایشگاه خیلی کمک کننده است .

یک نتیجه گیری منطقی هم این است که اگر آزمایشگاه تست مورفین را منفی داد حتما دلیل عدم اعتیاد به مواد مخدر شخص آزمایش شونده نیست چرا که فرد میتواند به ماده دیگری غیر از آن ماده آزمایش شده اعتیاد داشته باشد .

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

یکی از راه‌های ساده برای تشخیص مصرف، سوءمصرف یا وابستگی به انواع مواد مخدر، انجام تست‌های ادراری است. این تست‌ها بر پایه‌ی تشخیص مواد، داروها یا متابولیت‌های آن‌ها در ادرار عمل می‌کند.
معمولاً تست‌ها به روش‌های مختلف انجام می شود، اما تست‌های رایج موجود شامل موارد زیر است:
۱٫ تست‌های نواری سریع (Test strip/ Rapid test) که سریع و در مطب قابل انجام است.
۲٫ تست کروماتوگرافی لایه نازک (Thin layer chromatography: TLC) که در برخی از آزمایشگاه‌ها انجام می‌شود.
با توجه به رواج تست‌های نواری و وجود نگرانی در زمینه‌ی موارد مثبت و منفی کاذب، در این مقاله به بحث درباره‌ی تست‌های نواری می‌پردازیم:

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

  این ماده مورچه، بید و حشره را می‌کشد، اما علاوه بر آن بر مغز کودکان نیز آثار زیان‌بخش ماندگاری بر جا می‌گذارد. نام این ماده کلورپیریفوس (Chlorpyrifos) است، از مهم‌ترین انواع حشره‌کش‌های فسفره یا حاوی فسفر که در آلمان نیز مانند بسیاری از دیگر کشورها کاربرد وسیعی دارد.

محققان آمریکایی در پژوهش‌هایی که در مجله علمی Proceedings of the National Academy of Sciences به چاپ رسیده به این نتیجه رسیده‌اند که کلورپیریفوس حجم قشر مغز را کاهش داده و در درازمدت بر عملکرد روانی کودکان تأثیر می‌گذارد.

‌پژوهش‌های پیشین از تأثیرات زیان‌بخش حشره‌کش‌های حاوی اسید فسفریک بر رشد روانی کودک خبر داده بودند. اما مشخص نشده بود که این آلودگی چه تأثیری بر ساختار مغر و عملکرد آن خواهد گذاشت.

اینک محققان آمریکایی با تحقیق بر ۴۰ کودک نیویورکی در رده سنی بین ۶ تا ۱۱ سال روشن کرده‌اند که این تغییرات چه دامنه‌ای را در بر می‌گیرد. این کودکان در دوران جنینی به کلورپیریفوس آلوده شده بودند.

ویرجینیا راو (Virginia Rauh) و همکارانش از دانشگاه کلمبیا در نیویورک از “نتایج نگران‌کننده” ‌پژوهش‌های خود سخن گفته‌اند.

هانس درکسلر (Hans Drexler)، مدیر مؤسسه ‌پزشکی کار، امور اجتماعی و محیط زیست دانشگاه ارلانگن آلمان نیز با اشاره به کاربرد وسیع این آفت‌کش در آلمان تأکید کرده است که یافته‌های این ‌کار ‌پژوهشی را باید جدی گرفت. در آلمان کلورپیریفوس در مزارع میوه و انگور کاربرد ‌فراوان دارد، ولی مردم آن را برای مصارف خانگی در باغچه‌های خود نیز به کار می‌برند.

ویرجینیا راو کارشناس دانشگاه کلمبیا هشدار می‌دهد که در مناطق خارج شهری بسیاری از زنان باردار و کودکان خردسال در معرض آسیب این حشره‌کش حاوی فسفر قرار دارند. او معتقد است که آلودگی این کودکان شاید حتی نسبت به کودکان نیویورکی که در این ‌پژوهش مورد بررسی قرار گرفتند، بسیار بیشتر باشد.

همچنین با توجه به اینکه کلورپیریفوس از طریق محصولات کشاورزی وارد زنجیره غذایی انسان‌ها می‌شود آثار زیان‌آور آن بر سلامت عمومی جدی‌تر خواهد شد.

تأثیرات کلورپیریفوس بر مغز

دانشمندان می‌گویند، با آزمایش بر روی کودکان آلوده به کلورپیریفوس به پیامدهای بارز آن در سطح مغز پی برده‌اند. به ویژه بخش‌هایی از مغز که مختص توجه، احساسات، کنترل تکانه‌ها و روابط اجتماعی هستند، بیشتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند. قشر مغز در برخی مناطق کوچک و ماده سفید زیر آن وسیع‌تر می‌شود.

گذشته از اینها این آفت‌کش بر بخش‌های مربوط به ویژگی‌های جنسی در مغز کودکان نیز تأثیر می‌گذارد.

در حالت عادی بخش‌هایی از مغز مردان وسیع‌تر و بخش‌هایی دیگر کوچک‌تر از زنان است. اما در کودکانی که به کلورپیریفوس آلوده شد‌ه‌اند این پدیده وارونه می‌شود.

در این ‌کار ‌پژوهشی ۴۰ کودک از زمان تولد تا ۶ و گاهی ۱۱ سالگی مورد بررسی قرار گرفتند. ۲۰ تن از این کودکان در دوران جنینی با بیش از ۴ و ۳۹صدم پیکوگرم کلورپیریفوس در هر گرم سرم خونی آلوده شده بودند. ۲۰ کودک دیگر نیز با مقادیر بسیاری کمتری از این ماده آلوده شده بودند.

در این پژوهش از تمامی کودکان به طور مرتب آزمایش به عمل ‌آمد. ‌همچنین با کمک تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) ساختار مغز این کودکان به طور مرتب مورد تجزیه و تحلیل ‌پژوهش‌گران قرار گرفت.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

آسپرین و سایر NSAID  ها :
آسپرین ( استیل سالی سیلیک اسید)یک نمونه اصلی سالی سیلاتها است.NSAID  های قدیمی دیگر مانند ایبوپروفن ،‌ایندومتاسین و ترکیبات دیگر) عمدتا در Potency   و اثرات ضد درد و ضد التهاب و مدت اثرشان با هم تفاوت دارند. Naproxene  , Ibuprofen دارای اثربخشی متوسطی هستند، Indomethacin دارای اثربخشی ضد دردقوی تری می باشد.Rofecoxib و  Celecoxibاولین ترکیبات ازگروه جدید NSAID هامی باشند که مهارکننده انتخابی Cox-2 می باشند. 
الف) مکانیسم عمل:
آنزیم سیکلوژناز باعث تبدیل اسید آراشیدونیک به پروستاگلاندینها می شودکه حداقل در۲ایزوفرم وجود دارد: Cox-1وCox-2

 

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

طبقه بندی درمانی کلرپرومازین یک داروی ضدروانپریشی می باشد که در گروه داروهای (FEEN-oh-a-zeens) فنوتیازین ها قرار دارد. او به وسیله تغییر عملکرد مواد شیمیایی مغز شما عمل می کند. کلرپرومازین برای درمان اختلالات روانپریشی مثل: اسکیزوفرنی، مانیک دپرسیو، مشکلات رفتاری شدید در کودکان استفاده می شود. آن همچنین برای درمان تهوع و استفراغ، نگرانی های قبل از جراحی، سکسکه های دائمی، پورفیری متناوب حاد، نشانه هایی از کزاز مورد استفاده قرار می گیرد. کلرپرومازین برای اهداف دیگری غیر از آنچه که در بالا لیست شد، استفاده می شود. اگر پس از مصرف دارو علائمی چون حرکات غیرقابل کنترل یا پرش در ناحیه چشم، لب، زبان، صورت، بازوها، پاهای خود دیدید، دارو را سریعا قطع کرده و با پزشک خود در میان بگذارید، چون این ها می تواند نشانه هایی از عوارض جانبی خطرناک دارو باشد.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

مقدمه :

- با توجه به موارد گزارش شده از اپيدمي هاي توده اي مسموميت با متانول در برخي شهرهاي كشور آشنايي با اصول تشخيص و درمان آن اهميت اساسي دارد. مسموميت با متانول يا الكل چوب از جمله اورژانسهايي است كه تشخيص ، درمان و بيماريابي به موقع نقش مهمي را در كاهش مرگ ، كوري و ساير ناتواني هاي جسمي و ذهني ايفا مي كند.

- شايع ترين علت مسموميت با متانول در كشور مصرف مشروبات الكي آلوده به متانول است.

- متانول به عنوان حلال در محلولهاي چاپ و تكثير ، چسب ها ، رنگ ، جلادهنده ها و ثابت كننده ها مورد استفاده قرار مي گيرد. بسياري از اين محصولات در منازل يافت مي شود. متانول همچنين وسيعاً بعنوان يك عامل ضد يخ در محلول هاي شيشه شوي اتومبيل ، بعنوان افزدوني گازولين و بعنوان سوخت چراغ الكي به كار مي رود. همچنين آن چه در كشورمان به عنوان الكل صنعتي استفاده مي شود كه در نتيجه استحصال بقايای الكل هاي موجود در ستون تقطير رد كارخانه هاي الكل سازي بدست مي آيد ممكن است داراي مقادير قابل توجهي متانول باشد. در مواردي مشاهده گرديده كه شيشه هاي فروخته شده تحت عنوان الكل طبي حاوي مقادير قابل توجهي متانول بوده اند. اين مسئله در مورد مشروبات الكلي به ظاهر استاندارد كه تحت عنوان ويسكي ، ودكا ، آبجو ، شراب و ... در بازارهاي غير قانوني به فروش مي رسند نيز گزارش شده است. همچنين در برخي عرقبات گياهي كشور موارد آلودگي با متانول ناشي از تخمير سلولز موجود در ساقه و يا هسته گياهان وجود داشته است.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

آهن از داروهايي است كه براي بيماراني كه از كم خوني ناشي از فقر آهن رنج مي برند، تجويز مي شود. آهن به اشكال تزريقي و خوراكي در دسترس است كه معمولااز اشكال خوراكي آن استفاده مي شود. بسته به شرايط بيماري، شدت كم خوني و وضعيت جذب آهن در بيمار ممكن است روش تزريقي را پزشك انتخاب كند. چون آهن اضافي سمي است، لذا بدن براي جلوگيري از مسموميت از چند مكانيسم بهره مي برد. اين مكانيسم ها شامل اتصال به پروتئين هاي شناور در خون، ذخيره كردن داخل سلول ها و مهم ترين آن، تنظيم جذب گوارشي است. در روش تنظيم جذب، بدن بر اساس ميزان ذخيره آهن، جذب آن را تنظيم مي كند به طوري كه زماني كه سطح آهن در بدن افزايش مي يابد از ميزان جذب مي كاهد و به عكس.
    مقدار آهن فلزي، تعيين كننده پتانسيل مسموميت است كه درمحصولات مختلف از 12 تا 33 درصد متغير است. سولفات فروس كه رايج ترين فرآورده در دسترس است، داراي 50 گرم آهن فلزي است؛ در حالي كه مولتي ويتامين هاي اطفال حاوي 10 تا 18 ميلي گرم آهن فلزي در هر قرص است. اثرات مسموميت با مصرف خوراكي حداقل 20 ـ 10 گرم آهن فلزي به ازاي هر كيلوگرم وزن فرد بروز مي كند.
    
    مراحل مسموميت
    مرحله 1: اين مرحله با درد شكم، استفراغ و اسهال مشخص مي شود. استفراغ به طور مشخص، در مدت چند ساعت اول بعد از مصرف بروز مي كند. استفراغ شايع ترين نشانه باليني ثابت در مسموميت حاد با آهن است. عدم وجود نشانه هاي گوارشي در مدت 6 ساعت از زمان مصرف تشخيص مصرف قابل توجه آهن را رد مي كند.
    مرحله 2: معمولامرحله 2 يا مرحله خاموش مسموميت آهن اتفاق نمي افتد. در دوره 6 تا 24 ساعت بعد از زمان مصرف، نشانه هاي گوارشي برطرف مي شود.
    مرحله 3: اين مرحله با مسموميت در كل بدن مشخص مي شود. خونريزي و متعاقب آن بروز شوك از علائم اين مرحله است.
    مرحله 4: مرحله كبدي در فاصله زماني 5 ـ 2 روز بعد از مصرف، حاصل مي شود و ممكن است به نارسايي كبدي منتهي شود.
    مرحله 5: اين مرحله از مسموميت شامل انسداد خروجي معده در نتيجه اثرات خورنده آهن روي معده است. اين تغييرات نادر است و در مدت 4 تا 6 هفته بعد از مصرف، اتفاق مي افتد.
    تشخيص مسموميت باليني است، اما براي بررسي سطح آهن، سرم يا استفاده از عكسبرداري براي مشاهده قرص هاي آهن نيز استفاده مي شود.
    


موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

مضرات مصرف الكل

به خاطر بسپاريد كه الكل يك سم ميباشد و نه يك نوشيدني نشاط آور. 

اثرات كوتاه مدت الكل بر بدن

ارتـباطهاي بين سلولهاي عصبي تداخل كرده و فــعـالـيـت گذرگاه هاي محرك عصبي را سركوب و گذرگاه هاي  بازدارنده عصبي را افزايش مي دهـد. در كـل يك سركوبگر دستگاه عصبي مي باشد. اتساع مردمك چشم، افزايش ضـربان قـلب، بـي خـوابـي، تـهـوع و اسـتفراق، سرگيجه،احـساس بـي قـراري، خستـگي و اضطراب، جـريـان خـون ســطحي افزايش يافته كه موجب تعريق بدن ميـشود امـا جريان خون عضلاني را كاهش داده و موجب درد عضلانيميـگردد. اعتـماد بنفس و شجاعت فرد افزايش مي يـابـد. كنترل رفتاري كاهش يافـتـه و مـمـكن اسـت فرد دست بهعملي زده و يا حرفي بزند كه بعدا پشيمان گردد. فرد اجتماعي تر مي شود. تـعادل بدن كاهش مي يابد، قوه تشخيص فرد كاهش مي يابد، واكنش هاي كند به محركات. چـون سبب دفع آب بدن ميگردد، ايجاد تشنگي و نياز به دفع ادرار افزايش مييابد. مـيـدان ديـد فرد كاهش يافته و گويي دچار نزديك بيني مي گـردد و تنـها اشـيـاء و افراد نزديك بخود را ديده و به آنها توجه ميكند و... 

اثرات بلند مدت الكل ( افراد الكلي)

 

از دست دادن حافظه، تغيير شخصيت، اختلال در سيستم عصبي، مشكلات پوسـتـــي، اسهال، سوء تـغـذيـه، مشـكـلات مـالي و خـانـوادگـي، رفتـار خـشونت آمـيــز، اضـطـراب و افسردگي شديد، آسيب به مخاط بيني، آسيب دائمي به كبد و مغز، سرطان سيـنه، حنجره، لب و مري، سقط جنين، ناباروري ، بي ميلي جنسي، زخم معده، فشـار خــون بالا و سكته قلبي، كم خوني، تورم كبد، اختلال در سيستم ايمني بدن، خود كشي و...

 

 

**مصرف الكل با رفتارهاي پرخطر و پرخاشگرانه ارتباط دارد و افراد به هنگام مستي كمتر قادر به تصور بازتاب رفتارهاي بد خود مي باشند.

 

**الكل نزديك به ٥٠ درصد تصادفات منجر به مرگ ،٢٥ درصد سقوطهاي مرگ آور و٣٥ تا٥٠ درصد در آتش سوزىها و غرق شدگى هاى منجر به فوت نقش دارد.

 

 

**الكليسم از سال١٩٦٦ ميلادى از سوى انجمن پزشكى آمريكا به عنوان يك بيمارى شاخته شده است.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

کروماتوگرافی روش جزء به جزء کردن یک مخلوط براساس قطبیت مولکول ها می باشد. کروماتوگرافی شامل یک فاز متحرک(مخلوط) می باشد که می خواهیم جداسازی نماییم واین مخلوط دریک مایع و یا گاز حل شده است و از روی یک فاز ساکن عبور می نماید اجسام موجود در مخلوط به علت قطبیت متفاوت با سرعت های مختلف ازروی فاز ساکن می گذرند.

سرعت حرکت هر جزء در مخلوط به چند عامل قطبیت بستگی دارد که مهمترین آن ها یک جسم قطبی هم به حلال و هم به فاز ساکن جاذبه دارد جسمی که کندتر حرکت می کند بیشترین جاذبه رانسبت به فاز ساکن دارد.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

خرید خودسرانه دارو گرچه در برخى موارد به كمك ما مى آیند و باعث بهبود بیمارى مى شوند، ولى اكثر اوقات باعث بروز عوارضی وخیم و خطرناك مى گردند.

مسمومیت دارویى، یكى از شایع ترین و ناگوارترین مسمومیت هایی است كه بنا به دلایل متعددى، از مصرف بیش از حد داروهاى تجویز شده گرفته تا تداخلات دارویى، بروز مى كند و بیش از همه كودكان را گرفتار مى سازد كه اغلب براى پاسخ به حس كنجكاوى خود از طعم و مزه ی داروها به سراغ آنها مى روند.

علائم مسمومیت:

مسمومیت دارویى بسته به نوع داروى مصرف شده علائم متفاوتى دارد كه در اینجا به علائم مسمومیت برخی داروها اشاره مى شود:

آسپرین

آسپرین: تهوع و استفراغ ، زنگ زدن گوش ، حالت خواب آلودگى، گیجى و منگى حین تنفس.

استامینوفن

استامینوفن: درد شكم، تهوع و استفراغ

 آرام بخش ها

خستگى و خواب آلودگى كه منجر به كاهش هوشیارى مى شود، تنفس سطحى، نبض ضعیف و نامنظم یا به طور غیرطبیعى كند یا تند.

البته ممكن است علائم هشداردهنده، بلافاصله در فرد یا كودك ظاهر نشوند.

بسیارى از سموم در بدن سریع عمل مى كنند، بنابراین فرصت کمی براى درمان خواهید داشت.

اقداماتی که هنگام مسمومیت دارویى لازم است انجام دهید:

- اگر فكر مى كنید شخصى دارو یا مواد شیمیایى موجود در منزل را مصرف كرده و آن شخص هوشیار نیست یا در حال تشنج است یا تنفس ندارد، فوراً درخواست آمبولانس كنید. حتی در صورت عدم مشاهده ی علائم فوق در فرد، فوراً با مركز اورژانس مسمومیت تماس بگیرید.

- نوع، زمان و مقدار مصرف دارو، همین طور مشخصات و وضعیت فرد مسموم را به كارشناس مركز اورژانس بگویید.

- هرگز فرد مسموم را وادار به استفراغ نكنید، مگر اینكه به وسیله كارشناسان اورژانس توصیه شود، البته در صورت توصیه كارشناس براى وادار كردن شخص به استفراغ یا خوردن مایعات، فرد مسموم نباید در حال تشنج، بیهوشى یا خواب آلودگى باشد.

توصیه هایی برای جلوگیری از مسمومیت دارویی:

- براى جلوگیرى از چنین مواردى، بهترین راه قفل كردن قفسه یا كمدى است كه داروها در آن قرار دارد.

- براى جلوگیرى از فاسد شدن داروها كه این خود نیز مسمومیت شدیدى به دنبال دارد، همیشه داروها را در شیشه یا قوطى اصلى خود نگاه دارید.

- از قرار دادن داروها در برابر حرارت و نور خوددارى كنید.

- قرص ها و كپسول ها را در جاهاى مرطوب نگهدارى نكنید، چراكه رطوبت و حرارت باعث تغییرات شیمیایى در دارو مى شوند.

- از یخ زدن داروهاى مایع جلوگیرى كنید.

- داروها را در یخچال نگهدارى نكنید، مگر بعضى داروهاى خاص كه در برچسب آن قید شده باشد.

- داروها را براى مدت طولانى در اتومبیل قرار ندهید.

- در مسافرت داروى خود را در چمدان قرار ندهید، چرا كه امكان گم شدن چمدان یا قرار گرفتن آن در محیط هاى خیلى سرد یا خیلى گرم وجود دارد.

- داروهاى تاریخ گذشته یا بى مصرف خود را دور بریزید و هنگام دور ریختن داروها مراقب باشید که کودکان به آنها دسترسی نداشته باشند.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

 

پتاسیم سیانید یک ترکیب معدنی با فرمول KCN می باشد. این ترکیب به صورت کریستال های بی رنگ است که بیشتر به شکر شباهت دارد و به شدت در آب انحلال پذیر می باشد.

 

 

اغلب KCN در معادن طلا برای استخراج، سنتزهای آلی و آبکاری مورد استفاده واقع می شود. البته این ترکیب کاربردهای کمتری نیز در جواهرسازی برای طلاکاری و زراندود کردن به طریق شیمیایی دارد.

KCN به شدت سمی می باشد. بلور جامد نمدار و مرطوب KCN مقادیر کوچکی از هیدروژن سیانید را به علت هیدرولیز آزاد می کند که بویی شبیه به مغز بادام تلخ دارد. البته هیچ کس نمی تواند این بو را استشمام کند. در واقع توانایی انجام این کار یک خصیصه ژنتیکی و ارثی به شمار می آید. KCN توسط حشره شناسان به عوان عامل شدیدا کشنده در از پای درآوردن حشرات در ظرف چند ثانیه به کار می رود.

 

روش های تولید :

 

 

KCN به علت برخورد هیدروژن سیانید با پتاسیم هیدروکسید تولید می شود:

 

یا به وسیله ی برخورد فرمآمید با پتاسیم هیدروکسید تولید می گردد:

 

KCN  تقریبا سالانه به اندازه ی 50،000  تن  تولید می شود.

 

ساختار KCN :

 

در محلول های آبی، KCN به یون های ⁺K و ^-CN تجزیه می شود. در حالت جامد، کریستال های نمکی KCN شبیه کاتیون ها و آنیون های ⁺Na و ^- Cl در نمک NaCl می باشند. در این جا کاتیون ها و آنیون ها شش ظرفیتی هستند.

 

 

چون ^- CN در این جا دو اتمی است بنابراین تقارن جامد در KCN کمتر از NaCl می باشد. در جامد KCN ، یون های ^- CN در دمای محیط به سرعت در حال چرخش هستند طوری که به نظر می رسد شکل متوسط یون های ^- CN کروی می باشد.

 

 

کاربرد ها :

 

 

- در معادن طلا برای استخراج طلا مورد استفاده قرار می گیرند. KCN و NaCN ، نمک های انحلال پذیر در آب را از فلز طلا در حضور هوا تشکیل می دهند.

البته روش های جایگزین دیگری برای این فرایند استخراجی نیز وجود دارد.

- KCN و NaCN به طور گسترده در سنتزهای آلی جهت تهیه نیتریل ها و کربوکسیلیک اسیدها کاربرد دارند.

در کل سیانید ها عامل بازدارنده ی قوی در تنفس سلولی محسوب می شوند.

 

عملکرد سیانور در بدن :

 

 

این که چگونه پتاسیم سیانید یا قرص سیانور موجب مرگ می شود همچنان به عنوان یک راز بزرگ باقی مانده است. اما آیا زمانی که فرد این قرص را مصرف می کند چه اتفاقاتی در بدن او ایجاد می گردد؟ و چه عواملی سبب می شود تا فرد فورا بی هوش و در ظرف 10 الی 15 دقیقه بمیرد؟

 

احتمالاتی وجود دارد که نشان می دهد بعد از ورود قرص به بدن از طریق دهان، پتاسیم سیانید با آب موجود در مایع متحرک بدن( سیال ) برای تشکیل هیدروسیانیک اسید واکنش می دهد. سپس این اسید به درون مویرگ های خونی موجود در فضای زیر زبان و مویرگ های مری و به سرعت به روده نفوذ می کند. بنابراین دلیل اول این که، در مسیر جریان خون این مواد شیمیایی در سلول های قرمز خونی مانع از جذب اکسیژن می شوند و این سلول ها عملا در شرایط قحطی اکسیژن واقع می گردند که این عمل منجر به اختلال و بی نظمی در سوخت و ساز و یا متابولیسم سلولی می شود.

اما دلیل دوم، این مواد شیمیایی بعد از واکنش با آهن و یا هر نوع فلز موجود در خون ترکیبات سنگینی را تشکیل می دهند و بدین وسیله موجب کاهش سیالیت و روان کنندگی مایع سلولی و خون می شوند.

 

بنابراین دو فاکتور مذکور در نهایت منجر به بیهوشی و سپس مرگ در شخص می شوند. مرگ و میر با پتاسیم سیانید در حدود 95 درصد می باشد. البته اگر یک پادزهر گوگردی به موقع استفاده شود می تواند موجب نجات فرد گردد. اما با این حال فردی که زنده می ماند دچار معلولیت سیستم عصبی مرکزی به مانند بیماری پارکینسون می شود.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

داروهای ضد افسردگی براساس ناقل های عصبی مغز ساخته می شوند .

سه نوع ناقل عصبی وجود دارد : 1- سروتونین 2- نوراپی تفرین 3- دوپامین

داروهایی که بصورت اختصاصی روی گیرنده های سرتونین اثر می کنند شامل :

SSRI فلوکستین (فلوگزتین)، فلوراسامین، سرترالین و پاروکستین می باشند.

معمولاً گیرنده های افسردگی و اضطراب مانند هم هستند . بنابراین بیشتر داروهای آن ها مانند هم می باشند . در بچه ها چون این داروها زودتر روی گیرنده های سروتونین اثر می گذارد به عنوان انتخاب اول می باشد

این داروها معمولا طولانی اثر می باشند ; یعنی در واقع نیمه عمر طولانی دارند . مانند فلوکستین که بعد از 20- 15 روز اثرات آن ظاهر می شود .

کوتاه و موثرترین آنها پاروکستین است . این داروها ابتدا روی کبد اثر گذاشته و سپس دفع می شوند .

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

 

استون :

 

درجه خطر BI

 افرادي درمعرض مسموميت با استـــون قرار مي گيرند ، كه از طريق تنفس هواي آلوده با بخارات استون ، نوشيدن آب آلوده ، تماس با محصولاتي كه در ساخت آنها استون به كار رفته است و خاك هاي آلوده به استون ،در معرض اين ماده قرار گرفته باشند . چنانچه بيش از اندازه در تماس با استون قرار داريد اين ماده مي تواند  به چشم ها ، و سيستم ريوي شما آسيب برساند . و باعث سرگيجه شود و چنانچه اين تماس به مقدار زياد صورت بگيرد ممكن است باعث از دست دادن هوشياري خود شويد.  اين مــــاده مي تواند از طريق  جريان خون  به ساير اندام هـــــاي  بدنتان انتقال يابد . اگر مقداراستـون درخون ناچيز باشد ، كبدمي تواند با شكستن و تجزيه كردن  آن به مواد شيميايي بي خطر، انرژي مورد نياز فعا ليت هاي طبيعي بدن را تأ مين كند.  تنفس مقادير متوسط يا بالايي از استون در  دوره هاي كوتاه زماني ، مي تواند موجب سوزش بيني ، گلو ، شش ها و چشم ها ي  شخص شود ؛ سردرد ؛  سرگيجه ؛ پريشاني ، افزايش ضربـــان نبض ؛ تأ ثير بر خون ؛ تهوع ؛ استفراغ ؛ بيهوشي و حتي اغمـاء ؛ و كوتاه شدن دوره ي قاعده گي در زنان از سايــــرنشانه هاي استنشاق استون است.

 بلعيدن مقادير بسيار بالايي از استون مي تواند موجب بيهوشي  فوري و آسيب رساندن به پوست دهان شود. تماس استون با پوست بي محافظ مي تواند موجب سوزش و بروز عوارض پوستي شود.

  احساس سوزش درمجاري تنفسي يا چشم ها كه در اثر تمـــا س با مقادير متوسط استون رخ مي دهند مي توانند  اخطار به موقعي از بروز مشكلات حادتر بعدي باشند واين شما را از استنشاق مقــــــــادير زيان آور بر حذر مي دارد

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

خصوصیات بریلیم  Be

* تنها فلزی است که خیلی پایدار و سبک است

* با درجه حرارت ذوب بالا

* کوچکترین اتم فلزی است .

* آلیار شدن آن با فلزات ،   قدرت مقاومت زیاد ؛

د ر مقابل زنگ زدن ، ارتعاش  و ضربه

 * سختی این فلز را مربوط به قشر باریکی از اکسید آن می دانند.

* بریلیم در اغلب ترکیبات به صورت 2 ظرفیتی است . و بسیار به آلومینیم 3 ظرفیتی شباهت دارد به طوری که جدا کردن و شناسایی آن مشکل است .

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

silver - cadmium - indium __Cd'' Hg جدول کامل عمومی نام, علامت اختصاری, شماره Cadmium, Cd, 48 گروه شیمیایی فلز انتقالی گروه, تناوب, بلوک 12, 5 , d جرم حجمی, سختی 8650 kg/m3, 2 رنگ خاکستری نقره ای فلزی خواص اتمی وزن اتمی 112.411 amu شعاع اتمی (calc.) 155 «161» pm شعاع کووالانسی 148 pm شعاع وندروالس 158 pm ساختار الکترونی Kr]4d10 5s2] -e بازای هر سطح انرژی 2, 8, 18, 18, 2 درجه اکسیداسیون «اکسید) 2 «باز ملایم) ساختار کریستالی شش گوش خواص فیزیکی حالت ماده Solid _) نقطه ذوب 594.22 K (609.93 °F) نقطه جوش 1040 K (1413 °F) حجم مولی 13.00 ש»10-6 ««متر مکعب بر مول گرمای تبخیر 100 kJ/mol گرمای هم جوشی 6.192 kJ/mol فشار بخار 14.8 Pa at 597 K سرعت صوت 2310 m/s at 293.15 K متفرقه الکترونگاتیویته 1.69 «درجه پائولینگ) ظرفیت گرمایی ویژه 233 J/«kg*K) رسانائی الکتریکی 13.8 106/m اهم رسانائی گرمایی 96.8 W/«m*K) 1st پتانسیل یونیزاسیون 867.8 kJ/mol 2nd پتانسیل یونیزاسیون 1631.4 kJ/mol 3rd پتانسیل یونیزاسیون 3616 kJ/mol پایدارترین ایزوتوپها ایزو وفور طبیعی نیمه عمر DM DE MeV DP 188Cd 0.89% Cd با60 نوترون پایدار است 109Cd {syn.} 462.6 d ε 0.214 109Ag 110Cd 12.49% Cd با62 نوترون پایدار است 111Cd 12.8% Cd با 63 نوترون پایدار است 112Cd 24.13% Cd با 64 نوترون پایدار است 113Cd {syn.} 7.7 E15 y β- 0.316 113In 113Cdm {syn.} 14.1 y β-IT 0.580 0.264 113In 114Cd 28.73% Cd با 66 نوترون پایدار است 116Cd 7.49% Cd با 68 نوترون پایدار است واحدهای SI& STP استفاده شده مگر آنکه ذکر شده باشد.

کادمیم عنصر شیمیایی است که در جدول تناوبی با نشان Cd و عدد اتمی 48 قرار گرفته است. کادمیم عنصری نسبتا" کمیاب ، نرم ، رنگ سفید مایل به آبی و فلز انتقالی سمی می باشدکه در سنگ معدن روی وجود داشته و در باطریها به مقدار زیادی مورد استفاده قرار می گیرد.

خصوصیات قابل توجه

کادمیم فلز دو ظرفیتی است نرم ، چکش خوار ، انعطاف پذیر و به رنگ سفید مایل به آبی که با چاقو به راحتی بریده می شود.این عنصر از بسیاری جهات شبیه روی است اما کادمیم ترکیبات پیچیده بیشتری بوجود می آورد.
معمولی ترین حالت اکسیداسیون کادمیم 2+ می باشد ، گرچه نمونه های کمیابی از 1+ نیز می توان پیدا کرد.

کاربردهـــــــــا

تقریبا" سه چهارم کادمیم در باطریها استفاده می گردد( بخصوص باطریهای Ni-Cd) و بیشتر یک سوم باقی مانده عمدتا" جهت رنگها،پوششها ، آبکاری و بعنوان مواد ثبات بخش در پلاستیکها بکار می رود.
کاربردهای دیگر :



موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

تركيبات ارگانوفسفره از حشره كش ها و آفت كش هاي مهم هستند كه اشكال مورد استفاده آنها در جنگ شيميايي به عوامل اعصاب معروفند. وجود آنها يكي از مشكلات اصلي كلينيكي در دنيا با هزاران قرباني در سال است. اين تركيبات با مهار فعاليت استيل كولين استراز، باعث تجمع استيل كولين در تعدادي از سيناپس هاي مغزي و بخشهاي مختلف محل اتصال عضله عصب مي شوند. در مسموميت با سموم ارگانوفسفره چهار سندرم باليني، بحران كلينرژيك، سندرم بينابيني، نوروپاتي تأخيري و اختلال مزمن عصبي-رواني ناشي از ارگانوفسفره تعريف شده است. هر كدام از اين سندرم ها داراي علائم و نشانه هاي خاص خود هستند.
تعيين فعاليت استيل كولين استراز حقيقي در خون كامل يك روش دقيق و در عمل بسيار مشكل است. اما اندازه گيري فعاليت بوتيريل كولين استراز يا استيل كولين استراز كاذب (موجود در پلاسما) در خون كامل يا پلاسما، يك روش غربالگري سريع، مناسب و سودمند، تشخيص مسموميت با تركيبات ارگانوفسفره است ولي داراي حساسيت و اختصاصيت بالايي نيست. همچنين بررسي ميزان تخريب توليدات آنها در پلاسما و ادرار قابل انجام است ولي محدود به آزمايشگاههاي اختصاصي بوده و مقرون به صرفه نمي باشد. درمان سنتي و استاندارد شامل درمان حمايتي، سم زدايي و درمان با آنتي دوت سولفات آتروپين به تنهايي يا به همراه يك اكسيم خواهد بود. بعضي داروهاي ديگر مانند گيلكو پيرولات، بيكربنات سديم و سولفات منيزيم نيز ممكن است در بعضي موارد كاربرد داشته باشند. ولي هنوز سئوالات بي جواب فراواني در درمان مسموميت با ارگانوفسفره وجود دارند.
بيماران با مسموميت متوسط تا شديد كه كمك هاي اوليه و درمان طبي اورژانسي براي آنها انجام شده، ممكن است بقاء يابند. هرچند، وجود آريتمي قلبي و نارسايي تنفسي توأم با بيش آگهي ضعيف است. نهايتا تشخيص اوليه و بررسي دقيق و درمان مناسب عوارض، كاهش مرگ و مير را به همراه دارد.

مهمترین علائم کلینیکی مسمومیت
*تنگی مردمک چشم   * تهوع و استفراغ  * تب  * ضعف عضلانی * افزایش بزاق دهان * وجود صدا در سینه   * تشنج   * کما  * اختلال در تعادل  * اسهال * درد شکمی *سردرد  * سرفه * بی اختیاری در ادرار * اشکال در تنفس 

روشهای کاربردی در زمان مسمومیت با سموم دفع آفات و ارگانو فسفره
·    تجویز اکسیژن
·    اطمینان از باز بودن و کافی بودن راههای هوائی
·    کنترل علائم حیاتی و نگهداری آن در حد طبیعی
·    خارج کردن سم از بدن و محدود کردن جذب آن
·    تحریک استفراغ یا شستشوی معده
·    در آوردن لباسها و کفشهای آلوده بیمار
·    شستشوی پوست، چشم و موها
·    افزایش دفع سم از بدن
·    تجویز شاربن فعال
·    درمان محافظتی
·    مایعات وریدی و جایگزینی حجم مایع از دست رفته
·    تعادل الکترولیتی
·    کمکهای تنفسی
·    حفظ وضع فشار خون، قلب و عروق
·    تجویز آنتی دوت در صورت وجود
·    تجویز داروی ضد تشنج در صورت لزئم
·    تحت نظر قرار دادن بیمار حداقل به مدت 24 تا 36 ساعت پس از قطع درمان

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

برای بررسی مواد مخدر در آزمایشگاه و یا در پزشکی نیاز است آنرا به دسته های مختلفی تقسیم کرد 

1- مواد توهم زا یا Hallucinating
بررسی ها نشان داده است که از این دسته مواد مخدر در طول تاریخ استفاده میشده است . در قاره آمریکا در برخی مراسم مذهبی از قارچ های توهم زا استفاده می کرده اند . همچنین استفاده از برخی داروهای روانگردان مرسوم بوده است

این مواد عمدتا از دسته مواد شیمیایی هستند و تحریک کننده سیستم اعصاب مرکزی می باشند و در صورت مصرف علائمی مانند تغییر حالات روحی و خلقی و روانی . تجربه توهمات بینایی و شنوایی از مشخصات مصرف است رویا و کابوس هم دیده می شود .

انواع آن LSD ,STP , DMT , است .

2- محرک ها :
باعث هیجان و انرژی از طریق تحریک سیستم اعصاب مرکزی می شود . قبلا برای افزایش هشیاری و تحمل بیداری برای مدت طولانی در صنایع نظامی کاربرد داشت . اشتها را کاهش داده و در پزشکی استفاده محدود دارد .
وابستگی شدید روانی ایجاد کرده طوریکه شدیدترین و سریعترین وابستگی را ایجاد می کند و شخص مبتلا حتی برای زمان کوتاهی نمی تواند قطع وابستگی و مصرف کند

از این دسته آمفتامین ها است که مهمترین آنها شیشه یا Glass است قرص های شادی آور مانند X از این دسته است . از دسته موادی که در این دسته قرار میگیرد فرآورده های گیاه کوکا است که شامل کوکائین و کراک است ( البته نه کراکی که در ایران است زیرا کراک ایرانی چیز دیگری است که بعدا می گویم )

3- کانابیس یا عصاره گیاه سیاهدانه :
شبیه توهم زاهااست اما در دسته سستی زا ها و یا محرک ها هم هم قرار میگیرد در روی سیستم اعصاب مرکزی اثر دارد
از این دسته می توان THC و حشیش و بنگ و ماری جوانا را قرار داد . . بیشتر وابستگی روانی ایجاد می کند

4- مواد مخدر
این دسته به کار میرود مواد که اصلی ترین فعالیت آن کند کننده سیستم اعصاب مرکزی است و جزو سستی زاها می باشند . در پزشکی به عنوان مسکن دردهای شدید بکار میرود . این مواد شدیدا اعتیادآور است و با مصرف آن فرد حالت سرخوشی و نشاط می کند .علایم ترک مصرف هم بسته به نوع مواد شدید است .این دسته خود دونوع دارد برخی طبیعی است مانند تریاک و برخی شیمیایی است مانند کدئین .

از دسته این مواد می توان تریاک ،کدئین ، مورفین ، هروئین ، متادون ، پتدین ، دیفن اکسیلات ، هیدرومورفین ، هیدروکدئین ،دارون ، و کراک ایرانی را نام برد (کراک ایرانی بر خلاف غیر ایرانی آن شامل هروئین خالص شده است )

5- سستی زاها یا مسکن ها و خواب آورها :
این دسته نیز باعث کندی سیستم اعصاب مرکزی شده و بر شعور و هوشیاری فرد اثر دارد . در پزشکی برای برطرف کردن درد و یا ایجاد خواب یا آرا مش و همچنین از بین بردن اضطراب و رفع کشش و عصبانیت استفاده میشود. در صورت مصرف مقادیر زیاد باعث مسمومیت ، کما و مرگ می شود .در اثر مصرف بلند مدت اعتیاد آور است

از مهمترین این دسته می توان باربیتوراتها را نام برد مانند فنوباربیتال متا کوالن ، فلورازپام

6- آرام بخش ها :
این مواد تضعیف کننده سیستم اعصاب مرکزی هستند در صورت مصرف کم آرامش ایجاد کرده اما در صورت مصرف زیاد باعت کما و بیهوشی شده اما به ندرت باعث مرگ میشوند
در مصارف پزشکی برای درمان عصبانیت ، اضطراب ، بیخوابی ، شل کننده عضلانی استفاده میشود . از مهمترین این دسته ها میتوان دیازپام ،اگزازپام ، کلردیازپوکساید را نام برد .

7- مخدرهای فراموش شده :
الکل ،توتون ، قهوه و مورد استفاده عامه مردم است اما جزو دسته مخدرها هستند

8- مواد فرار استنشاقی
مانند انواع چسب هایی که سریع خشک می شوند ، بنزن ، استن ، تینر ،این مواد از طریق ریه جذب شده و باعث سرخوشی مصرف بیش از حد باعث خفگی و مرگ می شود در دراز مدت باعث آسیب کبد کلیه پریدگی رنگ پوست ،ضعف ، بی حالی ، اختلال فکر ، لرزش ، عطش زیاد ، اختلالات خلقی می شود .

وابستگی روانی و جسمی ایجاد کرده که علائم ترک شامل احساس سرما ، لرزش بدن ، توهم ، سردرد ، دردهای شکمی . اسپاسم عضلانی است .

آزمایشگاه »
براحتی متوجه میشویم که برای آزمایش مواد مخدر با توجه به گستردگی طیف مواد مخدر و روانگردان قبل از آزمایش باید مشخص شود چه نوع ماده مخدری لازم است آزمایش شود . با توجه به علائم شخص معتاد میتوان حدس زد که حد اقل چه دسته از مواد مخدر را احتمال دارد مصرف کند که که این به آزمایشگاه خیلی کمک کننده است .

یک نتیجه گیری منطقی هم این است که اگر آزمایشگاه تست مورفین را منفی داد حتما دلیل عدم اعتیاد به مواد مخدر شخص آزمایش شونده نیست چرا که فرد میتواند به ماده دیگری غیر از آن ماده آزمایش شده اعتیاد داشته باشد .

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

فاگوسیتوز و پینوسیتوز :

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

ارْسِنیک1 [ārsenīk] (As)، عنصری شیمیایی از خانوادۀ نیتروژن (گروه Va جدول تناوبی عناصر) که به شکل بلورهای خاکستری یا زرد یافت می‌شود. گرچه ترکیبات آرسنیک از سدۀ 4ق‌م شناخته شده بودند، اما عنصر آرسنیک تا 1649م ناشناخته باقی مانده بود.
آرسنیک که به صورت گسترده‌ای در طبیعت پراکنده است، به ندرت به صورت خالص یافت می‌شود و معمولاً همراه با فلزاتی نظیر آنتیموان و نقره است. همچنین، این عنصر در ترکیبات سولفیدی آن (زرنیخ قرمز و زرنیخ زرد)، به صورت آرسنیک اکسید، و نیز به عنوان جزء تشکیل دهندۀ سولفیدهای مختلف فلزی ــ که فراوان‌ترین آنها آرسِنوپیریت است ــ وجود دارد.
با آنکه بعضی اشکال آرسنیک فلزگونه‌اند، این عنصر به درستی به عنوان یک نافلز طبقه‌بندی شده است. آرسنیک خاکستری یا فلزی که پایدارتر و فراوان‌تر از شکل‌نرم زردرنگ آن است، بسیار شکننده است، در هوا کدر می‌شود و وقتی به شدت حرارت داده شود، تصعید می‌گردد؛ یعنی بدون ذوب شدن، مستقیماً به بخار تبدیل می‌شود و بخار آن، اگر سرد گردد، بدون مایع شدن، متبلور می‌شود. علاوه بر آرسنیک خاکستری و زرد، اشکال دیگری از آن (آلوتروپها) نیز گزارش شده است.
آرسنیک خالص کاربردهای عملی انگشت شماری دارد. یکی از آنها در ساختن گلوله‌های سربی است که به آنها شکل کروی‌تری می‌دهد. همچنین در بعضی از آلیاژها برای ازدیاد مقاومت در برابر دمای بالا، نیز در برنزه کردن اشیاء و در آتش بازی به کار می‌رود. همۀ آرسنیکهایی که در طبیعت یافت می‌شوند، ایزوتوپ پایدار آرسنیک 75 هستند؛ ایزوتوپهای پرتوزای آرسنیک 72، 74 و 76 در روشهای تشخیصی پزشکی به‌کار می‌روند.
از آنجا که عدد اکسایش آرسنیک از 3- تا 5+ تغییر
می‌کند، این عنصر می‌تواند انواع مختلفی از ترکیبات بسازد. مهم‌ترین ترکیبات تجارتی آرسنیک، اکسیدها و اشکال اصلی آنها آرسِنیو اکسید (As4O6).و آرسنیک پنتوکسید (As2O5) هستند. آرسنیو اکسید که به آرسنیک سفید مشهور است، به عنوان محصول فرعی از تشویۀ سنگ معدن مس، سرب و بعضی فلزات دیگر، و نیز از تشویۀ آرسنوپیریت و سنگهای معدنی آرسنیک سولفید به دست می‌آید. آرسنیو اکسید مادۀ نخستین تهیۀ بیشتر ترکیبات دیگر آرسنیک است. همچنین در آفت‌کشها و به عنوان رنگ‌بر در ساختن شیشه، و نیز به عنوان مادۀ نگهدارندۀ چرم به کار می‌رود. آرسنیک پنتوکسید از واکنش یک اکسیدکننده (مانند نیتریک اسید) بر آرسنیو اکسید به دست می‌آید. این اکسید جزء اصلی ترکیب حشره‌کشها، علف‌کشها و چسبهای فلزات است.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

مسمومیت با سرب بالا بودن سطح سرب که یک فلز فاقد ارزش بیولوژیک شناخته شده در بدن است . سرب در همه جا یافت می شود (در هوا مثلاً در اثر دود اتومبیل ، بر روی زمین ، در خانه ها و در اشیاء مختلف ).

مقدار کمی سرب به بدن همه افراد وارد می شود که معمولاً مشکلی ایجاد نمی کند. مقدار خیلی زیاد سرب در بدن می تواند پیامدهای ناگواری به دنبال داشته باشد. در این شرایط تقریباً همه اعضای بدن ، به ویژه کلیه ها و دستگاه عصبی مرکزی درگیر می شوند. علایم شایع
اغلب بدون علامت بوده یا در مراحل دیررس ، علایم ایجاد می گردند. مسمومیت خفیف تا متوسط :
لرزش ؛ اختلالات خواب
اختلال در تمرکز
سردرد؛ استفراغ ؛ کاهش وزن
ناراحتی شکمی
رنگ پریدگی ، خستگی ، خواب آلودگی
تغییرات رفتاری (مثلاً تحریک پذیری ) مسمومیت شدید:
احساس طعم فلزی در دهان
ضعف یا فلج عضلانی
کرامپ های شدید؛ سفتی جدار شکم
یبوست
مسمومیت مغزی یا انسفالوپاتی ناشی از سرب (که در کودکان شایع تر است ) با علایم تشنج ، اغما و عوارض بلندمدت شامل نقایص عصبی ، عقب ماندگی تکامل ذهنی ، پرفعالیتی مزمن علل
استنشاق غبار یا بخارهای حاوی سرب ، یا خوردن مواد حاوی سرب . دفع سرب از بدن بسیار آهسته صورت گرفته و بنابراین در بدن و به ویژه استخوان ها تجمع می یابد.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

حتما دیده اید بر روی مواد شوینده و تمیزکننده، برچسب هایی را با نام احتیاط  (caution) یا هشدار (Warning)  یا خطر (Danger) نوشته اند.

آیا تفاوت این ها را می دانید؟

1- احتیاط یعنی: اگر 30 گرم تا نیم لیتر از آن ماده توسط یک فرد 80 کیلویی خورده شود و یا استنشاق گردد و یا جذب پوست شود، می تواند خطرناک و کشنده باشد.

 

2- هشدار یعنی: اگر یک قاشق چایخوری تا 30 گرم از آن ماده توسط یک فرد 80 کیلویی خورده و یا استنشاق و یا جذب پوست شود، می تواند خطرناک و کشنده باشد.

 

3- خطر یعنی: اگر یک قاشق چایخوری از آن ماده توسط یک فرد 80 کیلویی خورده و یا استنشاق و یا جذب پوست شود، می تواند خطرناک و کشنده باشد.

 

این ها در مورد یک فرد 80 کیلویی گفته شده است، حال فکر کنید که تاثیرات آنها بر یک بچه چقدر است؟!

 

بیشتر محصولات دارای کلمه احتیاط (caution) می باشند. اگر محصولی دارای این کلمه باشد، پس می توان گفت محصول بی خطر است.

ولی اگر دارای کلمات هشدار (Warning) و یا خطر (Danger) باشد، نیاز به دستکش پلاستیکی و ماسک دارد.

نام و اثرات مواد تشکیل دهنده محصولات تمیزکننده

1- آمونیاک : هنگامی که بلعیده شود، کشنده است.

2- آمونیوم هیدروکسید : فاسد کننده و محرک است.

3- براق کننده : در صورت بلع، بالقوه کشنده می باشد.

4- کلر : یکی از دلایل مسمومیت در کودکان می باشد.

5- فرمالدئید: بسیار سمی و جزو مواد سرطان زا است.

6- اسید هیدروکلریک: فاسد کننده و سوزش چشم و صورت را موجب می شود.

7- براق کننده کلریدریک: سوزش چشم، صورت و دستگاه تنفسی را موجب می شود.

8- آب قلیایی : اگر خورده شود موجب آسیب شدید معده و مری می گردد.

9- نفتا : تاثیر بر سیستم عصبی مرکزی دارد.

10- نیتروبنزن : باعث تغییر رنگ پوست، تنگی نفس، تهوع و مرگ می شود.

11- پرو کلرتیلن (یک بخار سمی که برای خشک شویی استفاده می شود) : به کبد، کلیه و سیستم عصبی آسیب می زند.

12- اسانس و یا قطره نفت خام : به شدت قابل اشتعال و مشکوک به سرطان زایی می باشد.

13- فنل : بسیار خطرناک، مشکوک به سرطان زایی و کشنده می باشد.

14- پروپیلن گلیکول : عنصر اصلی در ضدیخ ها می باشد.

15- سدیم هیپوکلریت : به طور بالقوه کشنده می باشد.

16- سدیم سولفات : سرطان زا و سمی است و موجب جهش ژنی می شود.

17- سدیم تری پلی فسفات : محرک است.

18- تری کلرتان (مایع غیر قابل اشتعال که برای تمیز کردن استفاده می شود) : به کبد و کلیه ها آسیب می رساند.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

اصول سم شناسی   انسان در یک محیط شیمیایی زندگی می‌کند و بسیاری از این مواد شیمیایی را تنفس می‌کند، می‌خورد و از راه پوست جذب می‌کند. برآوردها حاکی از آنند که بیش از 60000 ماده شیمیایی مورد مصرف عموم بوده و گفته می‌شود در حدود 500 ماده شیمیایی جدید در هر سال ، وارد بازار می‌گردد. همراه با پیشرفتهای تکنولوژی آلودگی نیز توسعه یافته است. صنعتی شدن و ایجاد مراکز شهری بزرگ منجر به آلودگی هوا  ، آلودگی آب و خاک شده است. علل اصلی آلودگی مربوط به تولید و مصرف انرژی مواد شیمیایی صنعتی و افزایش فعالیت کشاورزی می‌باشد. در این میان علم سم شناسی ، با بررسی تاثیرات نامطلوب ایجاد شده در انسان در اثر این آلودگیها و مشخص نمودن ایمنی یا خطر ناشی از آنها ، راه را برای فعالیتهای درمانی این آلودگیها باز می‌کند. سم شناسی به مطالعه اثرات سوء مواد شیمیایی یا فیزیکی بر روی ارگانیسم های زنده گفته مي شود. تعریف سم : در قرن شانزدهم اعتقاد داشتند همه مواد سمی هستند و هر ماده ای در مقدار مشخصی می تواند سمی واقع شود.آلفرد تایلور سم شناس قرن شانزدهم معتقد بود ماده سمی در مقدار کم داروو دارو در مقدار زیاد سمی است. سم :به ماده ای گفته می شود که پس از ورود مقادیر نسبتاً کمی از آن به بدن باعث اختلال در عملکرد طبیعی بدن شده یا  باعث تخریب بافتهای بدن و مرگ می گردد . مواد سمی که در روندهای بیولوژیک تولید می شوند توکسین(toxin) نامیده می شوند و بر اساس منشاء نام گذاری می شوند. فیتوتوکسین ،باکتریوتوکسین(اندوتوکسین – اگزوتوکسین)، مایکوتوکسین ، زئوتوکسین زهر(venom) •         تقسیم بندی براساس منبع •         منشاء طبیعی: گیاهان سمی – جانوران سمی  •         منشأ معدنی و یا ساختگی: سرب- آرسنیک-فلوئور، آفت کشها مواد سمی به مقادیر مختلف ممکن است وارد بدن شوند. بطور کلی مقدار ماده سمی که وارد بدن می شود دز(Dose) نام دارد. دزاژ(Dosage) عبارتست از مقدار سم به ازای هر واحد از جرم یا وزن حیوان. دزاژ را می توان بصورت مقدار سم به ازای هر واحد از جرم یا وزن حیوان در واحد زمان نیز توصیف کرد که وقتی در مسمومیت به واژه های حاد، تحت حاد و مزمن اشاره می شود آنگاه مدت زمان و دفعات مواجهه با سم نیز مورد توجه قرار می گیرد. دز آستانه(Threshold dose): حداکثر مقدار ماده سمی که اثرات سمی بر جای نمی گذارد. دز کشنده(lethal dose) : کمترین مقدار ماده سمی که در یک زمان معین موجب مرگ می گردد. دز متوسط کشنده (LD50):  مقدار ماده سمی که به دنبال ورود به بدن یک جمعیت موجب مرگ 50 درصد آنها می شود. دزاژ بیشتر سموم به شکل میلی گرم برای هر کیلوگرم وزن زنده بیان می شود.ولیکن بصورت ppm یا ppb  نیز بیان می شود.   رخداد مسمومیت براساس شدت نشانه های درمانگاهی و دوره آن به سه گروه تقسیم می شود. مسمومیت حاد: ماده سمی در طول 24 ساعت وارد بدن شده و علائم سریع و شدید بروز می کند. مسمومیت تحت حاد: ماده سمی به دفعات و تا سه ماه وارد بدن شده و علائم درمانگاهی بتدریج و ملایم تر ظاهر می شود. مسمومیت مزمن : مواد سمی در مدت زمان بیش از سه ماه وارد بدن می شود و خاصیت تجمعی دارند و علائم مسمومیت دیرتر  ظاهر شده ولیکن تأثیر عمیقی بر اعضای بدن می گذارد. توکسیکوکینتیک جذب ،توزیع،متابولیسم و دفع مواد خارجی سمی، توکسیکوکینتیک نامیده می شود.  جذب: به طور معمول جذب سموم از طریق پوست ( تماسی- تزریقی)، دستگاه تنفس و یا دستگاه گوارش صورت می گیرد. جذب -دستگاه گوارش دستگاه گوارش معمول ترین راه ورود مواد سمی به بدن است و روده کوچک مهمترین محل جذب مواد سمی است. مواد با حلالیت کم و یا غیر محلول از جمله ترکیبات ارگانوکلره، تری اکسید ارسنیک و اشکال معدنی مس و سرب و املاح آنها به میزان ناچیزی از دستگاه گوارش جذب می شود و عمدتاًٌ همراه مدفوع دفع می شود. بعضی از مواد شیمیایی نیز در محیط اسیدی معده به درجاتی تخریب و در نتیجه جذب آنها کاهش می یابد. ترکیبات سمی از جنس پروتئین مانند ریسین(سم کرچک) به میزان زیاد در معده غیر فعال می شود. ریسین ماده سمی دانه گیاه کرچک ابتدا در سال 1978 در کانون توجه کارشناسان سلاح های بیولوژیکی قرار گرفت که در صورت استنشاق یا بلعیدن می تواند مرگبار باشد. این ماده شش هزار بار قوی تر از سیانور است و به عنوان یک سلاح بیولوژیکی به کار گرفته شده است. سم ریسین (Ricin) یک محصول فرعی و جانبی ناشی از تبدیل دانه کرچک به روغن کرچک است. این ماده می تواند به صورت پودر، گاز و یا محلول در آب باشد.  500 میلی گرم از ریسین میتواند یک انسان بالغ را بکشد. این ماده با ورود به داخل سلول، مانع از ساخت پروتئین های موردنیاز سلول شده و موجب مرگ سلول می شود. جذب -دستگاه گوارش البته گاهی اسید معده به عکس موجب افزایش حلالیت و یا آزاد شدن ماده سمی از ترکیبات اولیه می شود مثل سم فسفین که با اثر اسید معده روی فسفید ( قرص برنج )آزاد شده و موجب مسمومیت می گردد. مکانیزم احتمالی اثر این مواد ( فسفین ) بلوک سیتوکروم اکسیداز و مهار فسفوریلاسیون اکسیداتیو و در نتیجه مرگ سلولی است . بنابراین دستگاههایی که به مقدار اکسیژن بیشتری نیازدارند نسبت به این سم حساس تر و آسیب پذیر تر باشند این ارگانها عبارتند از :مغز , قلب و کبد و کلیه عده ای از مواد سمی که به روده کوچک راه می یابند نیز توسط آنزیم های این قسمت ها به درجاتی تخریب شده و یا اینکه فرصت جذب پیدا می کنند. کاهش  و یا افزایش حرکات دستگاه گوارش در میزان جذب سم تأثیر دارد. جذب - دستگاه تنفس مواد سمی که بصورت گاز ، گرد و غبار و یا آئروسل می باشند از طریق مجاری تنفسی وارد و و بصورت محلول  امکان جذب پید ا می کنند. جذب در تمام سیستم تنفسی میسر است ولیکن بیشترین جذب در آلوئول های ریه صورت می گیرد.  جذب - پوست هرچند پوست با لایه ضخیم کراتین بعنوان سدی در برابر ورود بسیاری از مواد سمی بدن عمل می کندولیکن اخیراً مشخس شده است  بسیاری از مواد سمی امکان جذب از پوست را دارا هستند. روزهای گرم تابستان عامل مستعد برای جذب پوستی آفت کشها آن دسته از مواد سمی که محلول در روغن هستند نیز جذب آنها از پوست تسهیل می شود. بعضی از مواد شیمیایی مثل نیکوتین بصورت امولسیون از پوست جذب می شود. مخلوط شدن مواد سمی با ترکیباتی مانند دی متیل سولفوکسید( حلال) نیز مقدار زیادی به جذب مواد از پوست کمک می کند. مواد سمی که به شکل پودر هستند کمتر از پوست جذب می شوند و از موادی پودری که از پوست جذب می شود هیدروکربن های کلردار(آفت کش ) است. بسیاری از ترکیبات دارویی و بعضی از مواد سمی از راه تزریق وارد بدن می شود . جذب مواد از طریق تزریق به روش تزریق ، خون رسانی محل تزریق و نیز حالت فیزیکی و حلالیت ذاتی ماده سمی در مایعات بدن دارد. توزیع بافتی ورود ترکیبات مختلف به بافت ها به میزان جریان خون در بافت، توانایی ترکیب برای خروج از دیواره اندوتلیال مویرگ ها و خواص فیزیکوشیمیایی آن مانند حلالیت در چربی بستگی دارد.برای نمونه لیندین یک ترکیب ارگانوکلره( ضد شپش) محلول در چربی است و به راحتی وارد بافت های چربی شده و برای مدت زیادی در آنجا باقی می ماند.برعکس اتانول محلول در آب است و کمتر در بافت های چربی وارد می گردد.الگوی توزیع و تجمع سموم در بافت های بدن نشان می دهد که کدام بافت بیشتر دچار آسیب شده و یا باقی مانده ماده سمی در کدام بافت بیشتر است. البته بالاترین غلظت سم در یک ارگان ضرورتاً با بیشترین ضایعه بافتی در آن همراه نمی باشد از جمله این اعضاء کبد است که به دلیل قرار گرفتن آن در مسیر ورید باب ، سموم جذب شده از دستگاه گوارش وارد آن شده و به همین علت در بسیاری از موارد مسمومیت ضایعات کبدی دیده می شود که از جمله تتراکلرور کربن(تتراکلرور کربن بعنوان حلال بویژه در استخراج مواد چربی و چربی گیری رنگرزی یا  استفاده در بعضی از  خاموش کننده های حریق) و استامینوفن(مصرف تنها 20 قرص 500 ميلی گرمی در يک روز می تواند باعث مرگ شود. ) به هر طریقی وارد بدن شوند در کبد ایجاد ضایعه می کنند ولیکن کبد قابلیت غیر سمی کردن بسیاری از مواد را داراست. عده ای از مواد سمی به طور انتخابی در بافت های خاصی تجمع می یابند مانند ید(ضدعفونی کننده ها) در تیروئید و سرب و فلوئور(  تفاوت دی کلسیم فسفات آلی و معدنی ) در استخوان متابولیسم سم همه بافتهای بدن در کار متابولیسم و سم زدایی یک یا چند ماده سمی دخالت دارند با این حال کبد مهمترین عضو متابولیزه کننده مواد خارجی و سمی است.سایر اعضاء از جمله کلیه ها، دستگاه گوارش، پوست ، قلب و مغز نیز دارای نقش بالایی در این خصوص دارند. کبد برای غیر سمی کردن مواد غنی از آنزیم های غیر اختصاصی است تا بتواند با طیف وسیعی از مواد سمی طبیعی و یا ساخت بشر و یا ترکیبات مضری که در بدن طی روندهای متابولیکی ایجاد می شود مقابله نماید. مواد مختلف شیمیایی در صورتی که به صورت قطبی و محلول در آب درآیند آسانتر از بدن دفع می شوند بنابراین متابولیسم مواد سمی در کبد بطور اولیه در جهت تبدیل مواد محلول در چربی به مواد محلول در آب است.به این فرآیند بیوترانسفورماسیون یا عمل غیر سمی کردن (دتوکسیفیکاسیون ) می گویند. گاهی این فرآیند منجر به ایجاد متابولیت های غیر سمی نمی شود و متابولیت هایی سمی تر از مواد اولیه ایجاد می شود که به آن بیواکتیواسیون می گویند (متانول --- اسید فرمیک و فرمالدئید:: استامینوفین --- NAPQI:: آفلاتوکسین B1– آفلاتوکسین M1). دفع سم مواد خارجی از طریق مدفوع، ادرار، عرق ، بازدم  و شیر از بدن دفع می شوند . مواد نسبتاً غیر محلول مانند ترکیبات ارگانوکلره، تری اکسید آرسنیک، اشکال فلزی مس و سرب و نمکهای آنها به میزان ناچیزی جذب شده و عمدتاً از طریق مدفوع دفع می شود. بسیاری از مواد جذب شده نیز بصورت اولیه و دست نخورده و یا پس از متابولیسم به صورت متابولیت از راههای مختلف و بخصوص دستگاه ادراری دفع می شوند. مواد فرار مانند ترکیبات نفتی ، اجسام کتونی ، فسفر، سیانید و اتانول از راه بازدم خارج می شوند. بعضی از مواد و یا متابولیت های آنها از طریق شیر دفع می شوند، آفلاتوکسینها، سرب، سلنیوم ، گلیکوزین گیاهانی مانند کلم ، گلیکوزیدهای قلبی خرزهره ، ترکیبات ارگانوکلره ، ترکیبات ارگانوفسفات ، آرسنیک از این جمله اند. سازوکار عمل سموم اساس عمل بسیاری از مواد سمی هنوز شناخته نشده است. بعضی از سموم با مهار فعالیت یک یا چند آنزیم حیاتی بدن ، اثرات سمی خودرا برجای می گذارند. توقف متابولیسم کربوهیدراتها: فلوئورواستات در بدن به فلوئوروسیترات تبدیل شده و این ترکیب با مهار آنزیم اکونیتاز موجب توقف متابولیسم کربوهیدرات و تولید انرژی می شود. مهار سیتوکروم اکسیداز: سیانید نیز با مهار سیتوکروم اکسیداز بکارگیری اکسیژن در داخل سلول را مختل کرده موجب خفگی سلول می شود. مهار آنزیم استیل کولین استراز : ترکیبات ارگانوفسفره و کارباماتها با مهار آنزیم استیل کولین استراز موجب انباشته شدن استیل کولین در پایانه های عصبی شده و ضمن تشدید اثرات کولینرژیکی باعث شکل گیری مسمومیت می گردند. مهار سنتز پروتئین :ریسین که گلیکوپروتئین سمی گیاه کرچک است پس از جذب وارد سلول شده و بعنوان یک مهارکننده قوی سنتز پروتئین موجب مرگ سلول و نکروز بافت می شود. تخریب کننده ویتامین ها: گیاهان حاوی تیامیناز مانند سرخس عقابی و یا دم اسب نیز با تخریب تیامین شرایط کمبود آن را فراهم می نمایند. ترکیب با هموگلوبین : نیتریت پس از ورود به خون با هموگلوبین واکنش داده و موجب شکل گیری متهموگلوبین می گردد. متهموگلوبین قادر به انتقال اکسیژن نیست و فقر اکسیژن در سطح سلول و بافت باعث هیپوکسی و آنوکسی می شود. ترکیب مونواکسید کربن با هموگلوبین و ایجاد کربوکسی هموگلوبین به همین منوال است. دناتوره کردن هموگلوبین : ترکیبات سمی پیاز با دناتوره کردن هموگلوبین باعث ترسیب و ایجاد اجسام هنز و باعث همولیز داخل و خارج عروقی گلبول قرمز می شوند. باند شدن با کلسیم محلول: اگزالات ها پس از جذب با کلسیم یونیزه باند شده و اگزالات کلسیم نامحلول ایجاد می کنند و هیپوکلسمی و عوارض ناشی از آن شکل می گیرد. جلوگیری از فعال شدن ویتامین K: وارفارین از فعال شدن ویتامین K که برای سنتز عوامل انعقادی و پروترومبین است جلوگیری کرده و خونریزی در بافتها و حفرات بدن می شود. اتصال با اسید نوکلوئیک سلول: آلکالوئیدهای پیرولیزیدینی ، آفلاتوکسین ها و ترکیبات سرطان زای گیاه سرخس عقابی با اتصال به اسید نوکلوئیک سلول موجب توقف تقسیم سلول و یا تکثیر غیرعادی آن می شوند. انعقاد پروتئین ها و یا آسیب لیپیدهای بافت پوششی: مواد شیمیایی به شدت قلیایی ، اسیدی ، فنل ها ، الکلها ، فرآورده های نفتی و املاح برخی فلزات از این جمله اند.   عوامل مؤثر برفعالیت سم دز: بعضی مواد در دزهای پایین مفید و در دزهای بالا سمی از قبیل مس ، روی ،فلوئور، کلرید سدیم، آهن ، سلنیم ، برخی از ویتامین ها و بسیاری از داروها لذا در این رابطه مرز سلامتی(marginal safety) تعریف می شود. دفعات ورود: 1-بعضی مواد با داشتن خاصیت تجمعی و یا فزونی ضایعات ناشی از ورود تدریجی در درازمدت موجب مسمومیت می شوند مانندگوسیپول، اگزالات ها، آفلاتوکسین ها و مس (در گوسفند) 2- بعضی مواد به دلیل تحریک سیستم متابولیسمی مربوطه در بدن موجب ایجاد تحمل در دام می شود که از آن جمله می توان به اوره ، نیترات ، نیکوتین و یا مورفین و یا داروهایی مانند ریفامپیسین و دیازپام اشاره کرد.   راه ورود: راه ورود در رخداد و شدت مسمومیت مؤثر است. موانع موجود در دستگاه گوارش معمولاً موجب کاهش اثرات سمی مواد می شود در صورتی که راه تزریقی بویژه تزریق وریدی بیشترین شدت و کمترین زمان بروز علائم را داراست.البته راه ریوی نیز یکی از راههای جذب سریع است اشکال فیزیکوشیمیایی سم: حلالیت سم که متأثر از آنست بر میزان جذب و در نتیجه شدت مسمومیت زایی مؤثر است.ترکیبات غیر قطبی و محلول در چربی آسان تر جذب و توزیع شده و نفوذ آنها به بافتها و سلولها بیشتر است.موادی که بصورت مایع وارد دستگاه گوارش می شوند در صورتی که همراه چربی و روغن باشند جذب آنها بهتر از محلولهای آبکی و یا امولسیون است.      ایزومرهای مختلف: ایزومرهای مختلف یک ماده شیمیایی هرکدام سم جداگانه ای تلقی می شوند چراکه اثر آنها می تواند کاملاً متفاوت باشد.نالورفین – مورفین :: هیوسیامین – آتروپین سلامتی عمومی فرد: بخصوص سلامتی اعضای حیاتی مانند کبد، کلیه ها و دستگاه گوارش. دیگوگسین که برای درمان نارسایی احتقانی قلب در انسان استفاده می شود در موارد بیماری کلیوی در دوز درمانی موجب مسمومیت می شود. آلودگی های انگلی کبد بویژه در دامها و یا هر بیماری کبدی به دلیل اختلال در متابولیسم مواد موجب ایجاد مسمومیت های دارویی می شود. همچنین وجود ضایعات پوستی مانند زخم های وسیع باعث تسهیل جذب سموم از این طریق می گردد. درجه حرارت بالای محیط نیز جذب پوستی سمومی مانند حشره کش ها را به علت خونرسانی زیاد پوست و ایجاد تعریق افزایش می دهد. وضعیت تغذیه : کمبودهای تغذیه ای مواد شیمیایی لازم برای سنتز آنزیم ها و یا مواد کونژوگه کننده را محدود می کند. در همین راستا کمبود انرژی ناشی از گرسنگی یا جیره فقیر با کاهش گلوکز خون ، فعالیت بسیاری از آنزیم های متابولیزه کننده مواد شیمیایی را کاهش می دهد. کمبود ویتامین هایی مانند C و E آسیب ناشی از رادیکالهای آزاد را افزایش می دهد. کلسیم ، روی و آهن رقیب فلزات سنگین مانند سرب در محل جذب از راه گوارش هستند و کمبود آنها به جذب بیشتر فلزات سمی کمک می کند. دامهایی که جیره غنی از کربوهیدراتها دریافت می کنند حساسیت کمتری در مسمومیت ناشی از نیترات و یا اوره نشان می دهند. شکل و ترکیب جیره نیز در مسمومیت بعضی مواد مؤثر است. استفاده بیشتر از کنسانتره مسمومیت با گوسیپول را افزایش می دهد. سن افراد سنین کم  و یا خیلی پیر در برابر اثرات مضر سموم حساسیت بیشتری دارند.توانایی متابولیسم در این افراد کمتر است.   جنسیت: در جنس نر به دلیل فعالیت بیشتر سیستم اکسیداز به علت هورمونهای استروئیدی آندوژن مقاومترند– گاهی این هورمون برعکس موجب حساسیت به بعضی مواد سمی از قبیل برخی ترکیبات ارگانوفسفات می شود. در دامهای شیروار دفع مواد سمی لیپوفیلیک مانند هیدروکربنهای کلرینه از شیر موجب کاهش غلظت خونی آن و کاهش اثرات مسمومیت می گردد.   علائم و نشانه هاي بالینی مسمومیتها   تهوع و استفراغ: شایعترین علامت غیر اختصاصی مسمومیتهاست که به علت تحریک مستقیم مخاط معده یا ناشی از اثرات مرکزي سم جذب شده می باشد درد شکم و اسهال: کمی بعد از خوردن مواد سمی مانند مواد سوزاننده بوجود می آید که دستگاه گوارش را تحریک می کند •   تظاهرات مغزي و عصبی - عضلانی گیجی و عدم تعادل، اغماء، تغییرات رفلکسها، تشنج،اختلالات انقباضات عضلانی و هذیان و توهم •   تظاهرات چشمی تاري دید، کاهش دید، تغییرات مردمک چشم، خونریزي زیر ملتحمه •   تظاهرات تنفسی سرفه، دفع خلط و خس خس سینه، کاهش یا افزایش دامنه وتعداد تنفس و ورم ریوي •   تظاهرات قلبی - عروقی کاهش و افزایش تعداد و ضربان نبض و قلب، آریتمی هاي قلبی، کاهش یا افزایش فشار خون   به طور کلی درمان شامل چهار مرحله می باشد 1) ممانعت از جذب بیشتر سم 2) خارج کردن سم جذب شده از بدن 3) درمان علامتی یا حفاظتی 4) تجویز آنتی دوت سیستمیک سه مرحله اول را در اکثر مسمومیتها میتوان انجام داد ولی مرحله چهارم موقعی که ماده سمی کاملا تشخیص داده شد قابل اجرا می باشد، به شرطی که آنتی دوت اختصاصی وجود داشته باشد جلوگیري از جذب سم خورده شده در این مرحله بایستی سعی شود که جذب سم از دستگاه گوارش  به حداقل برسد.  موفقیت در این امر بستگی به زمانی که از خوردن سم می گذرد و همچنین سرعت جذب سم دارد. تخلیه معده از طریق ایجاد استفراغ با تحریک حلق و یا تجویز شربت ایپکا شستشوي معده تجویزذغال فعال خارج نمودن سم از بدن •         دفع ادراري •         ایجاد دیورز  با تجویز دارو •         دیالیز •         تجویز آنتی دوتهاي سیستمیک •         ترکیب شدن با سم: EDTA با سرب ، دیمرکاپرول با جیوه •         اثر رقابتی با سم: آتروپین با موسکارین، نالوکسان با مرفین مسمومیت غذایی مسمومیت غذایی می تواند ناشی از موارد ذیل باشد : ü      آلودگی مواد غذایی به  میکروبها (باکتري ها ، ویروسها و انگلها و قارچها) ü     مواد غذایی آلوده به مواد شیمیایی شامل مواد افزودنی، فلزات سنگین ( سرب، آرسنیک،جیوه و کادمیوم)، باقیمانده سموم دفع آفات نباتی ü     مصرف گیاهان سمی ü     مصرف آبزیان سمی غذاهاي مسموم کننده ممکن است بو یا مزه ناخوشایندي نداشته باشند و با وجودیکه اکثر مسمومیت هاي غذایی معمولاً ظرف 24 ساعت برطرف می شوند، اما  بعضی از آنها می توانند کشنده باشند. مسمومیت غذایی ناشی از باکتریها تولید توکسین در ماده غذایی- عدم واگیری –دوره کمون کوتاه بوتولیسم عفونت غیرتهاجمی- ورود باکتری زنده + توکسین – چسبندگی(عمدتاً در روده کوچک)  – تولید آنتروتوکسین – دفع آب  استاف آرئوس – باسیلوس سرئوس     مسمومیت غذایی سالمونلاها، کلستریدیوم بوتولینوم، کلستریدیوم پرفرنژنس، استافیلوکوک طلائی، اشریشیا کلی، شیگلا، یرسینیا و باسیلوس سرئوس  از جمله باکتری‌هایی هستند که به‌طور معمول در ایجاد انواع مسمومیت‌های غذایی نقش دارند. در مقایسه با باکتری‌ها، نقش ویروس‌ها در ایجاد بیماری‌های غذایی کمتر مورد توجه قرار گرفته است که شاید دلیل عمده آن مربوط به مشکلات تکنیکی برای جداسازی ویروس‌ها از مواد غذایی و کشت آنها باشد. انگل‌های تک‌یاخته‌ای نیز قادر به رشد در مواد غذایی نیستند ولی کیست آنها می‌تواند به مدت طولانی در غذا به حیات خود ادامه دهد که از میان آنها می‌توان به کریپتوسپوریدیوم اشاره کرد. حضور قارچ‌ها نیز در مواد غذایی از نظر تولید مواد  سمی‌ موسوم به مایکو توکسین‌ها حائز اهمیت است اشریشیا کلی انتروهموراژیک(EHEC) O157:H7 معمول ترین سروتیپ گزارش شده آن است که بیماریزایی آن شبیه EPECاست که موجب از بین رفتن میکروویلی ها می شود. تولید نوعی سم نیز می کند بنام ورو توکسین  که شبیه سم شیگا است که باورود به سلول مانع از تولید پروتئین در سلولها شده و موجب مرگ آنها می شود. سلولهای کلیه دارای تعداد زیادی گیرنده برای این سم می باشد. در حالیکه موارد شیوع ایجاد شده توسط EHEC  سروتیپ O157:H7 غالباً مربوط به محصولات حاصل از گوشت خرد شده و نیم پز و گاهی شیرخام بوده است که منبع آلودگی مدفوع دامها می باشد. • طغیان به دنبال مصرف گوشت گاو نپخته وشیر خام ،سبزیحات پخته نشده اتفاق می افتد • از طریق آب وشخص به شخص (در مهد کودک ها ) نیز منتقل می شود • توانایی ایجاد سندروم همو لیتیک – اورمیک را دارد • توانایی ایجاد اپیدمی و مرگ ومیر بالا را دارد • باعث اسهال خونی به همراه درد شکم وبدون تب می شود سالمونلا حساس به حرارت و مقاومترین سروتیپ D60=4-5 دقیقه دوز عفونت زایی سالمونلا بالاست( 6*10)هر چند 10، 100، 200 نیز می تواند باعث بروز بیماری شود سالمونلا عمدتاً از طریق غذای آلوده به مدفع حیوانات به انسان منتقل می شود. ولیکن سبزیجات نیز می توانند از طریق آب آلوده ، آلوده شوند. کلستریدیوم پرفرینجنس اين ميكروارگانيسم علاوه بر ايجاد انواع مختلف آنتروكسمي در دام ها، سال هاست كه به عنوان يكي از عوامل مسموميت غذايي شناسايي شده و داراي پنج تيپ است که تیپ A,C برای انسان و B,C,D,E برای حیوانات بیماریزاست. تیپ A فلور طبیعی خاک و بقیه جزو انگلهای اجباری حیوانات اهلی و در روده انسان نیز وجود دارند. گوشت و مرغ مهمترین منابع میکروب برای بروز مسمومیت هستند. بخصوص مواد غذایی با قطعات بزرگ گوشت پخته شده که به مدت طولانی در حرارت نامناسب نگهداری شده اند.که باید دمای غذا در عرض 2 تا 3 ساعت به زیر 10 درجه سانتیگراد برسد. استاف طلایی لازم است ماده غذایی در دمای مناسب و زمان کافی قرار بگیرد تا بتواند شرایط تکثیر و  تولید سم فراهم شود. زیستگاه اصلی استافیلوکوک ها پوست، غدد پوستی و غشاءهای موکوسی حیوانات خونگرم است. فرآورده های طیور و گوشت های پخته شده سرد متداولترین منابع آلودگی هستند. استافیلوکوکوس آرئوس آنزیم ها  توکسین های متعددی تولید می کند که باعث تجزیه پروتئین ها ، کربوهیدراتها و چربیها جهت تأمین مواد مورد نیازو  مقاومت در مقابل داروها و مقابله با سلولهای دفاعی و خونی بدن  می شود که علاوه بر بقاء باکتری موجب قدرت بیماریزایی آن نیز می شود. کوآگولاز:  باعث انعقاد پلاسما و و محافظت مکانیکی باکتری در موضع عفونت می گردد. پنی سیلیناز:  باعث تجزیه آنتی بیوتیک پنی سیلین و غیر فعال شدن آن می شود. همولیزین:  باعث آزاد شدن هموگلوبین گلبول های قرمز خون می شود اکثراً توسط کوآکولاز مثبت ها تولید می شود. لوکوسیدین برای لوکوسیت های انسان سمی است و باعث مرگ آنها می شود. آنتروتوکسین : پروتئین های ساده که باعث استفراغ و اسهال در عرض چند ساعت می شود. توکسین نسبت به حرارت و پروتئاز های روده مقاوم می باشد و تنها در اثر جوشیدن طولانی غیر فعال می شود. توکسین های استافیلوکوکوس اساساً نوروتوکسین می باشد. این سموم با تأثیر بر روی گیرنده های موجود در روده موجب ایجاد پاسخ استفراغ در فرد می گردند . شیگلا عمدتاً انتقال از فرد به فرد و مسیر مدفوعی-دهانی است(ناقل انسانی) و موارد شیوع از طریق مواد غذایی کمتر گزارش شده است. دز عفونت زایی کم 10تا 100 میکروارگانیسم برای بیماریزایی کافی است. بوتولیسم توکسین بوتولیسم از قویترین توکسین هاست به مقدار 0.1 تا 1 میکروگرم آن میتواند یک انسان را بکشد.توکسین در برابر حرارت نسبتاً حساس است و در 80 درجه سانتیگراد در عرض 10 دقیقه از بین می رود. توکسین به شرایط اسیدی معده مقاوم بوده و پس از جذب از روده توسط خون به سلولهای عصبی رسیده و با جلوگیری از تولید استیل کولین عمل انقباض عضلات را مختل می کند باسیلوس سرئوس سه توکسین عمده تولید شده توسط باسیلوس سرئوس شامل لسیتیناز ، همولیزین و درمونکروتیک کشنده می باشد. درمونکروتیک کشنده نوعی آنتروتوکسین است که به دوشکل توکسین عامل فرم اسهالی و عامل فرم استفراغی وجود دارد. سم در فرم استفراغی مقاوم به حرارت و در مواد غذایی نشاسته دار بیشتر تولید می شود. سم در فرم اسهالی به حرارت حساس و عمدتاً در فرآورده های گوشتی تولید می شود.  اسپورها معمولاً در برابر حرارت جوش و پخت زنده می ماند و با توجه به اینکه اسپورها عموماً در مواد غذایی موجودند زمانی که غذای آلوده پخته شده در دمای 10 تا 55 درجه سانتیگراد به مدت طولانی قرار بگیرد.لذا رساندن دمای غذا به زیر 10 درجه سانتیگراد  در عرض 2 تا 3 ساعت و یا گرم نگهداشتن در دمای بالاتر از 60 درجه سانتیگراد ضروری است. عامل بیماریزایی با توجه به دوره کمون کوتاه 1 تا 11 ساعت نشان از نقش سم موجود در غذاست اگرچه مسمومیت نیاز به وجود زیادی باکتری دارد(5*10در هر گرم) ولیکن نگهداری غذا در دمای نامناسب و یا سرد کردن خیلی آهسته موجب ایجاد سم به اندازه کافی در غذا می شود. مسمومیت با سموم قارچی بسیاری از کپکها ، مخمرها و قارچهای دیگری که برروی مواد غذایی مختلف به رشد می پردازند( درشرایط گرما، رطوبت و تاریکی ) در نتیجه فعالیتهای متابولیکی خود ترکیباتی تولید و ترشح می کنند که برای انسان و برخی از حیوانات مسموم کننده هستند به این مواد سمی تولید شده بوسیله قارچها مایکوتوکسین گفته می شود.به مسمومیت ناشی از آن مایکوتوکسیکوزیس می گویند. آفلاتوکسین: سم تولید شده توسط آسپرژیلوس فلاوس مقاوم به حرارت پاستوریزاسیون و استریلیزاسیون. دوز کشنده 5 میلیگرم در کیلوگرم است. آلکالوئید های ارگوت: سموم مترشحه از قارچ کلاویسپس پورپوره آ  . این قارچ در فصل زمستان بصورت توده ای سخت و بنفش رنگ در می آید که به آن ارگوت می گویند.LSD (اسید لایزرژیک دی اتیل آمید) نوعی ماده مخدر است که بعنوان یکی از مشتقات آلکالوئیدهای ارگوت شناخته می شود.ارگوتیسم به مسمومیت ناشی از آلکالوئیدهای ارگوت می گویند. ارگوتیسم قانقاریایی ارگوتیسم تشنجی   مسمومیت ناشی از مواد پرتوزا مواد رادیواکتیو مصنوعی که در اثر انفجارات اتمی ، آزمایشات زیرزمینی ، دفن زباله های هسته ای و یانشت کردن از طریق رآکتورهای فرسوده در طبیعت پراکنده می گردند، یکی از عوامل الوده سازی منابع آبی و مواد غذایی انسان و برخی از حیوانات می باشند. سزیم 137 و استرانسیوم 90 از جمله مهمترین رادیوایزوتوپهای مصنوعی هستند که به ترتیب در ماهیچه ها مخطط و استخوانها ذخیره می شوند. رادیوایزوتوپهای پراکنده در اتمسفر زمین همراه با آب باران و برف ، علوفه دامی و سبزیجات و میوه جات را آلوده می سازند.این مواد به علت قدرت یونیزاسیون بالای خود موجب اختلالاتی در ساختار ملکولی و اعمال فیزیولوژیک سلولها و بافتهای بدن شده، تومورهای سرطانی ، خونریزیهای مخاطی و بسیاری از عوارض جنبی دیگر می شوند. در موارد حاد تظاهراتی از قبیل تهوع ، استفراغ ، اسهال ، سردرد ، دردهای شکمی بروز می نماید.بعلاوه موجب تضعیف سیستم ایمنی افراد و مغز استخوان نیز می شوند. عدم تغذیه از علوفه و غذای آلوده ، کوتاه کردن علوفه ها ، تغذیه دامها با علوفه سالم 2 تا 3 هفته قبل از کشتار، تبدیل شیر به فرآورده های لبنی پرچرب ، پختن گوشتهای مشکوک و دور ریختن آب آنها از راههای پیشگیریست. مسمومیت ناشی از مواد دفع آفات و حشره کشها این مواد با هدف افزایش میزان محصولات کشاورزی بکار برده می‌شود. اما در کنار مزایای استفاده این مواد معایبی نیز وجود دارد که مهمترین آنها باقیماندن این سموم در علوفه و بدن دامهای مختلف و نهایتا انسان می‌باشد. مصرف علوفه توسط دامها ، موجب آلوده شدن شیر و گوشت آنها می‌گردد. سموم ارگانوفسفره: پاراتیون ، مالاتیون، دیازینون بسرعت از راه پوست ، مخاط دستگاه گوارش ، ملتحمه چشم و دستگاه تنفس جذب می شوند و آثار سمی آنها در مدت 12 تا 24 ساعت ظاهر می شود. سولفات آتروپین بعنوان پادزهر مناسبی برای این سم عمل می کند هرچند دارو انتخابی برای درمان این نوع مسمومیتها پرولیدوکسیم می باشد که علاوه بر درمان حمایتی استفاده می شود. کارباماتها : بایگون جذب پوستی ضعیف و گوارشی سریع دارد. داروی انتخابی سولفات آتروپین است. سموم ارگانوکلره :DDT(دی کلرو دی فنیل تری کلرواتان) این سموم حلال در چربی بوده و غالباً در بافتهای چربی دامها ذخیره می گردند. علاوه بر درمان حمایتی ، شستشوی معده ، استفاده از ذغال فعال برای جلوگیری از جذب بیشتر استفاده می شود. مسمومیت ناشی از فلزات سمی برخی فلزات سنگین مثل آهن جهت حیات ضروری می‌باشند. در حالی که بقیه مثل سرب در همه ارگانیسمها وجود دارند اما هیچ هدف بیولوژیک سودمندی را دنبال نمی‌کنند. فلزات سنگین موجود در محیط مثل جیوه ، خطری برای ارگانیسمهای جاندار محسوب می‌شوند. بعضی از قدیمی‌ترین بیماریهای انسان را می‌توان به مسمومیت با فلزات سنگین در رابطه با توسعه معادن فلزات ، تصفیه و استفاده از آنها نسبت داد. حتی با وجود شناخت فعلی از خطرات فلزات سنگین ، میزان وقوع مسمومیت در حد قابل ملاحظه‌ای باقی مانده و نیاز به اقدامات پیشگیری کننده و درمان موثر همچنان احساس می‌شود. هنگامی که مسمومیت با فلزات روی می‌دهد، ملکولهای شلات کننده تجویز می‌شوند تا با اتصال به فلز ، رفع آن از بدن تسهیل گردد. به عنوان مثال ، مسمومیت ناشی از تتراتیل سرب یا تترامتیل سرب که در برخی از انواع بنزینها بکار گرفته می‌شود، از طریق گوارش و تنفس جذب بدن شده و در بافتهای نرم بویژه کبد و دستگاه اعصاب مرکزی توزیع می‌گردد و موجب بی‌خوابی ، توهمات ، هذیان ، لرزش و تشنج می‌شود و در آخر ، ممکن است سبب مرگ شود. امروزه با افزایش مصرف بنزین فاقد سرب ، این نوع مسمومیت نیز رو به کاهش است.   مسمومیتهای ناشی از مواد دارویی و شیمیایی مواد خارجی یافت شده در غذاها که امکان دارد ایجاد مسمومیت بنماید فقط محدود به  میکروارگانیسمها و سایر عوامل بیولوژیک و سموم مترشحه از آنها نمی‌شود بلکه انواع مواد شیمیایی و داروهایی که به نوعی مواد غذایی را آلوده می‌کنند نیز می‌توانند ایجاد مسمومیت کنند. عوارض ناشی از این دسته مسمومیتهای ناشی از مواد غذایی اغلب در دراز مدت تظاهر می‌یابد. و با استعمال و کاربرد داروها و مواد شیمیایی امکان اینکه انسان در کل عمر خود در معرض مسمومیت قرار بگیرد امکان پذیر می‌باشد. اکثر این داروها و مواد شیمیایی مثل انواع آنتی بیوتیکها ، داروهایی مثل کوکسیدیواستاتها  و یا برخی هورمونها ، داروهای آرام بخش ، هر کدام با مصرف خاص به دامهای مورد مصرف انسان تزریق شده یا به عنوان مکمل غذایی توسط آنها مصرف می‌شود که بقایای اینها در انسان می‌توانند سرطان‌زا ، موتاژن و یا حتی تراتوژن و نیز آلرژی‌زا و یا مسموم کننده باشند.   ضد عفونی کننده‌ها و مواد رنگ کننده مواد ضد عفونی کننده‌ای که در پزشکی یا در تولید مواد غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند، عموما دارای اثرات کم و بیش سمی بوده و در صورتی که به مقادیر زیادتر از حد لزوم مصرف شوند مسمومیتهای حاد یا مزمن ایجاد می‌کنند. بطور کلی مهمترین ضد عفونی کننده‌های طبی اعم از ترکیبات معدنی یا آلی عبارتند از: آب اکسیژنه ، کلراتها ، پرمنگناتها ، فرمالدئید و.... ولی مقادیر زیاد آنها اگر در مواد خوراکی مدت طولانی استفاده شوند مسمومیتهای خفیف و مزمن تولید می‌نمایند. از مواد رنگ کننده می‌توان بلدومتیلن ، ویوله متیل را نام برد. امروزه سازمانهای بهداشت مواد غذایی ، مواد رنگ کننده مورد استفاده در غذاها را اعم از اینکه برای زینت بکار برده شوند و یا برای حفظ و نگهداری آنها از فاسد شدن ، تحت نظر گرفته و رنگهای مصرفی را نیز از نظر صلاحیت مشخص کرده‌اند. گیاهان سمی شرایط اقلیمی و تنوع آب و هوایی در کشور ما منجر به ایجاد تنوع زیادی در گونه های گیاهی شده است که این امر خود موجب دسترسی مردم به انواع گیاهان دارویی و سمی در مناطق وسیعی از کشور می شود. در سالیان اخیر، افزایش گرایش مردم به مصرف داروهای گیاهی و گیاهان دارویی، سبب مصرف گیاهان به صورت ناآگاهانه و خودسرانه با حدس داشتن ارزش دارویی و به منظور خوددرمانی بیماری ها شده است. مسمومیت ناشی از گیاهان در کودکان زیر ۵ سال شیوع بیشتری دارد. کنجکاوی ذاتی کودکان در این حدوده سنی و وجود جذابیت در شکل و رنگ بخش های مختلف یک گیاه سمی مانند میوه، دانه و برگ آن، سبب می شود تا کودک به صورت اتفاقی و از روی کنجکاوی اقدام به بلع قسمت های مختلف یک گیاه سمی نماید. قابل ذکر است بسیاری از گیاهان دارویی در صورتی که به صورت خودسرانه و با مقادیر بیش از حد مصرف شوند می توانند سبب بروز مسمومیت در انسان شوند. علاوه بر آن برخی از انواع گیاهان تزیینی مانند دیفن باخیا و خرزهره که در باغچه های منازل و آپارتمان های مسکونی کاشته و نگهداری می شوند نیز می توانند در صورت مصرف اتفاقی موجب بروز مسمومیت در انسان شوند. برخی از گیاهان مانند شوکران، خرزهره، تاتوره، گل انگشتانه و کرچک قادر به ایجاد مسمومیت های شدید و حتی کشنده در انسان می باشند که این امر خود نیاز به انجام اقدامات درمانی فوری و ویژه و انتقال سریع بیمار مسموم به یک مرکز درمانی را اجتناب ناپذیر می نماید مواد مخدر گروه اول مواد مخدر توهم زا نظیر حشیش، LSD و آمفتامین هستند، گروه دوم مواد محرکی نظیر قرصهای شادی‌آور یا اکس و شیشه‌اند که نمونه‌هایی ازآن در ایران یافت می‌شوند  و گروه سوم نیز مخدرهایی مشتق از تریاک است که هروئین، کراک، تمجیزک و نورجیزک را شامل می‌شود. کاهش تعداد تنفس، پایین آمدن سطح هوشیاری و کوچک شدن مردمک چشم را از مهمترین علامت مسمومیت با مواد مخدر معرفی کرد. مسمومیت ناشی از فلزات سنگین فلزات سنگین: عناصری هستند که دارای وزن اتمی 63.54 تا 200.59 گرم بر مول بوده و وزن مخصوص آنها بیشتر از 4 گرم بر سانتیمتر مکعب می باشند. اغلب به علت این که غلظت فلزات سنگین کمتر از یک درصد است آنها را جزء عناصر کمیاب طبقه بندی می کنند. منابع فلزات سنگین این عناصر از دو راه کلی زیر به خاک وارد می شوند: 1)هوادیدگی سنگ های معدنی 2)فعالیت های انسانی منایع آلاینده ناشی از فعالیت های انسان شامل موارد زیر است: الف) ذوب و استخراج فلزات ب) فعالیت های صنعتی ج) رسوبات اتمسفری د) فاضلاب ها ه) نهاده های شیمیایی مورد استفاده در فعالیت های کشاورزی مثل  آفت کش های حاوی فلزات سنگین، کود و مواد بهساز خاک و حشره کش ها   فلزات سنگین مهمترین فلزات سنگین که در محیط وجود دارند: آرسنیک – جیوه – کادمیوم – سرب -  نیکل – کرم - مس   مکانیسم عمل فلزات سنگین عناصر سنگین در رفتار بیوشیمیایی خود معمولاً از عناصر ضروری تقلید می کنند. مثلاً نیکل از کبالت، کادمیوم از روی، سرب از کلسیم و سلنیم از گوگرد تقلید می کنند.   فلزات سنگین موجب تشکیل رادیکال های آزاد و در نتیجه موجب فعالیت اکسایشی(اکسیداسیون) می شوند. همچنین با جایگزینی با فلزات ضروری  کمیاب در آنزیم ها، موجب عدم انجام صحیح  متابولیسم و فعالیت سلولهای بدن  می شوند. متابولیسم فلزات جذب جذب فلزات از طریق پوست به ندرت اتفاق می افتد و چندان مورد توجه علم سم شناسی قرار نمی گیرد اما باید توجه داشت که تماس پوست با برخی از ترکیبات فلزی می تواند باعث تحریک موضعی پوست گردد . ( تماس با نیکل) جذب تنفسی فلزات اغلب از طریق استنشاق گرد و غبار ها صورت می گیرد که میزان این جذب بستگی به خواص فیزیکو شیمیایی آن فلز دارد . جذب گوارشی فلزات بطور وسیعی متفاوت است مثلا نمک فلزات سرب ، قلع و کادمیوم جذب کمتر از % 10 دارند در حالیکه نمک آرسنیک بیش از % 90 جذب بدن می شود .جذب فلزات از طریق دستگاه گوارش به فاکتورهایی همچون حلالیت نمک فلزی در مایعات داخل روده،  رقابت بین فلزات برای جذب، حضور سایر مواد و ترکیبات در روده، وضعیت فیزیولوژیکی فرد در معرض و ... بستگی دارد . 
موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

با وجودی که با بالا رفتن سن از سطح هورمون رشد کاسته می‌شود باز با این وجود می‌توانید به‌صورت طبیعی سطح هورمون رشد را افزایش دهید. تحقیقات نشان داده که فعالیت‌های ورزشی غیرهوازی و انفجاری مثل دوی سرعت باعث ترشح میزان قابل توجهی هورمون رشد می‌شود. جدائی از موارد فوق بررسی‌های دیگر نشان داده که یک‌سری از آمینواسیدها نیز کمک مضاعفی به ترشح هورمون رشد می‌کنند .

در دوران کودکی هورمون رشد باعث بلند شدن قد می‌شود. زمانی‌که فرد به نهایت رشد قدی خود رسید این هورمون تغییر نقش می‌دهد و دوران بزرگ‌سالی این هورمون دیگر به بلند شدن قد کمک نمی‌کند و در عوض به کاهش چربی بدن کمک می‌کند. از همین‌رو از این هورمون در دوران میان‌سالی و پیری می‌توان به‌عنوان هورمون سلامتی و تندرستی نام برد .
تمرینات غیرهوازی کوتاه و سرعتی

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

رئیس دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان گفت:« ارزش پروتئینی پای مرغ و بال مرغ نزدیک به صفر است و از آنجائیکه پای مرغ ، چربی بالایی دارد و باعث افزایش وزن می‌شود برای بیماران دیابتی مضر است.»

محمد حسن انتظاری در گفتگو با خبرنگار سلامت نیوز در اصفهان، اظهار داشت: «استفاده از پای مرغ و بال مرغ در تهیه فراورده‌های گوشتی یک تقلب اقتصادی است و از نظر اخلاقی و علمی توجیهی ندارد.»

وی افزود:« از آنجائی که کبد مرغ محل تجمع دارو، سموم و برخی هورمون‌ها است بنابراین استفاده از آن به همراه ریه و امحاء و احشاء مرغ در خمیر مرغ امکان‌پذیر نیست.»

رئیس دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه جگر مرغ باید به صورت جداگانه استفاده شود، تصریح کرد:« با توجه به اینکه بال و گردن مرغ محل تجمع چربی است به همین خاطر قابل استفاده در خمیر مرغ نیست.»
موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

مارمولك ها در دنيا از اندازه ۲ سانتي متر (گكوهاي پلنگي) تا حدود ۵/۳ متر(اژدهاي كومودو) ديده مي شوند و نبايد مارمولك هايي مانند اژدهاي كومودو را كه داراي اندازه درشتي هستند با تمساح و كروكوديل اشتباه گرفت.
سوسمارها به مانند ساير خزندگان موجوداتي خونسرد هستند. اين بدان معني است كه دماي بدن آنها تابع درجه حرارت محيط بوده و با هر تغييري در درجه حرارت محيط اطراف تغيير مي كند. لذا در درجه حرارت هاي پايين به ويژه در پاييز و زمستان به خواب زمستاني و در روزهاي گرم تابستان به خواب تابستاني فرو مي روند. تقريبا مي توان گفت سوسمارها در همه جاي ايران پراكندگي دارند. از بيابان هاي پست با زمين هاي داغ گرفته تا مناطق مرطوب و جنگلي شمال، سواحل درياي خزر و خليج فارس و درياي عمان، ارتفاعات كوه هاي البرز و زاگرس و مناطق مسكوني
بيشتر سوسمارها حشره خوارند و بسته به اندازه و جثه شان از بندپايان و گاهي جوندگان تغذيه مي كنند. بعضي از مارمولك هايي كه روي ديوار خانه ها ديده مي شوند آنها به قصد شكار بندپاياني از قبيل عنكبوت ها، رتيل ها و حشراتي كه دور نور لامپ ها جمع شده اند به آنجا مي آيند.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

مسمومیت غذاهای دریایی در اثر مصرف ماهی یا سخت پوستان آسیب دیده از سموم دریا اتفاق می افتد. این امر در آمریکا عامل اصل بیماری های ناشی از مواد غذایی است. نشانه های معمول این بیماری شامل تهوع، استفراغ، التهاب معده، درد ماهیچه و در موارد جدی مرگ می باشد. در حالی که جهانی شدن، این امر را ممکن ساخته تا موجودات دریایی آلوده در بازارهای سراسر جهان به فروش برسند، همه افرادی که غذاهای دریایی مصرف می کنند، در معرض این تهدید خطرناک هستند. ۸ نوع اصلی مسمومیت در ماهی و سخت پوستان وجود دارد. مشهوترین سموم موجود در ماهی عبارتند از:

سیگواترا، اسکامبروید، تترودوتاکسین و جیوه. معمول ترین مسمومیت در اثر مصرف سخت پوستان عبارتند از: فلج، اسهال، فراموشی و سمیت عصبی.

 

 

 

 

مسمومبت سیگواترا

سیگواترا که در اثر سم سیگوا ایجاد می شود، سمی است که توسط جلبکی به نام "دیوتاژکدار" تولید می شود. این جلبک در سراسر جهان یافت می شود. در خلال ماه های تابستان، دیوتاژکدارها در آبهای ساحلی تکثیر می شوند که مجموع آنها بر سطح آبها، توده جلبکی نامیده می شوند. شاید میزان این جلبک ها آنقدر زیاد شود که به خاطر رنگ مایه ی موجود در آنها رنگ آبها سرخ به نظر آید که این پدیده به "امواج سرخ" شهرت دارد.

جبلک بسیار ریز تولید کننده سیگواترا در زیر سطح مرجان ها و دیگر جلبک های بزرگتر زندگی می کند. و توسط ماهی گیاهخوار خورده می شود و به این شکل به زنجیره غذایی وارد می شود. این سموم در گوشت ماهی بزرگتر انباشته می گردد و این ماهی همان چیزی است که مردم تمایل به مصرف آن دارند و پس از خوردن نیز مسموم می شوند.
مجموع ۴۰۰ گونه دریایی به زیست باره های سم سیگوا شهرت دارند (حاوی سیگوا هستند) که هزار برابر از آرسنیک مرگبارتر است. این بیماری با نشانه هایی نظیر مشکلات سخت معده ای و روده ای، تهوع، ضربان قلب به طور غیر عادی پایین، تشنج و دید مات در افراد معدود شناخته می شود.
با مصرف غذاهای دریایی، مرغ، گوشت خوک، قهوه و مشروبات الکلی، این بیماری مجدداً عود می کند و شاید سالها پس از مصرف ماهی سمی نشانه های آن بروز کند.

سم سیگوا، در مقابل گرما و سرما مقاوم است، لذا پختن، دودی کردن، در یخچال گذاشتن، فریز کردن یا در نمک خواباندن ماهی سمی نمی تواند فرد را در مقابل این مسمومیت در امان نگه دارد. همچنین این سم، غیر قابل شناسایی است، زیرا بدون بو و بدون طعم است. وقتی شخصی ماهی آلوده به سیگوا را می خورد و مسموم می شود، نشانه ها پس از ۱ تا ۶ و گاهی ۲۴ ساعت بعد پیدا می شود و این مسمومیت با بیش از ۳۰ نشانه شناخته می شود. و این شامل نشانه های مسمومیت عادی غذایی نظیر اسهال و استفراغ تا تهوع و درد و اثرات غیر مشخص نظیر خستگی، درد ماهیچه، درد مفاصل و انواع نشانه های عصبی از جمله تغییر ناگهانی درجه حرارت بدن که پس از تماس با اشیای سرد، سبب ایجاد درد در بدن می شود و کرختی و سوزش شدید در دستها و پاها، می باشد. و انواع علائم دیگر همچون خارش در سراسر بدن. علائم این سم هفته ها، ماه ها و گاهی سالها به طول می انجامد، لذا این بیماری طولانی سبب شگفتی مردم می شود و گاهی حتی بیماری کاملاً تشخیص داده نمی شود.

سیگواترا، معمول ترین نوع مسمومیت در اثر مصرف ماهی در سراسر جهان است و از خوردن ماهی مرجان های استوا نظیر ماهی خاردار، ماهی گاز گیر، ماهی بس، طوطی ماهی، و ماهی معروف سالمون (ماهی آزاد) ایجاد می شود. سالانه ۵۰ هزار نفر در جهان به این مسمومیت دچار می شوند.

   

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

فرماندار شهرستان دماوند با اشاره به طرح استحصال از زهر زنبور عسل افزود: محصول به دست آمده در صنايع دارويي مورد استفاده قرار مي‏گيرد. علي‏رضا قاسمي‏فرزاد در حاشيه آغاز اجراي چند طرح مهم کشاورزي در دماوند با حضور استاندار تهران و شماري از مسئولان اظهار کرد: استاندار تهران براي پيگيري مجموعه‏اي از طرح‏هاي کشاورزي به شهرستان دماوند سفر کرد.

وي اضافه کرد: مسئولان بانک کشاورزي، مسئول امور شعب بانک کشاورزي استان تهران، رئيس سارمان جهادکشاورزي استان تهران، مديرکل مسکن و شهرسازي استان تهران، مديرعامل آب منطقه‏اي و معاونان سازمان جهادکشاورزي استان تهران و در رأس آنها، استاندار تهران براي بررسي چند طرح کشاورزي به شهرستان دماوند سفر کردند.

فرماندار شهرستان دماوند با بيان اينکه کشت بافت از زمره مهم‏ترين طرح‎‏هاي کشاورزي است، ادامه داد: اين طرح در زمينه اصلاح نهال، اجرايي و يک روش نوين و علمي تلقي مي‏شود.

قاسمي‏فرزاد افزود: کشت بافت را براي جلوگيري از بروز آفت‏ها و آسيب‏هايي که درخت در دوره رشد خود به آن مبتلا مي‏شود، به‌کار مي‏گيرند.

وي گفت: با اين روش يک نهال پاک و بدون آفت و آلودگي از ويروس‏ها و باکتري‏ها توليد مي‎‏شود و زماني که اين نهال به دوره تکامل رشد خود مي‏رسد، بهره‏دهي آن بسيار مطلوب و عالي خواهد بود.

فرماندار شهرستان دماوند تصريح کرد: به طور مثال در حال حاضر به طور متوسط در هر هکتار از باغ‏هاي سيب حدود 30 تا 35 تن محصول برداشت مي‏شود. زماني که يک نهال عاري از ويروس، ميکروب و آفت رشد کند و 14 تا 15 سال از سن اين نهال بگذرد و به اوج ثمردهي خود برسد، مي‏توان از يک هکتار بالغ بر 120 تن سيب برداشت کرد يعني اينکه تفاوت آن تقريباً حدود يک چهارم است.

کشت بافت به توليد انبوه نهال عاري از آفت منتج مي‏شود

وي بيان کرد: زماني که يک نهال به يک ويروس مبتلا شود و ميکروبي آن را آلوده کند، ميزان بهره‏دهي آن تا يک چهارم کاهش پيدا مي‏کند اما اگر اين نهال را سالم در مراحل اوليه پرورش دهيم، بهره‏دهي آن تا چهار برابر افزايش پيدا مي‏کند.فرماندار شهرستان دماوند تاکيد کرد: کشت بافت مي‏تواند به توليد انبوه نهال عاري از ويروس و آفت منتج شود. قاسمي‏فرزاد گفت: اين مهم‏ترين مبحثي بود که در اين جلسه مورد پيگيري قرار گرفت و اقدامات خوبي در اين زمينه انجام شد و يک‏سري موانع جزئي وجود داشت که با حضور مسئولان و استاندار تهران برطرف شد.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

مارمولك ها در دنيا از اندازه ۲ سانتي متر (گكوهاي پلنگي) تا حدود ۵/۳ متر(اژدهاي كومودو) ديده مي شوند و نبايد مارمولك هايي مانند اژدهاي كومودو را كه داراي اندازه درشتي هستند با تمساح و كروكوديل اشتباه گرفت.
سوسمارها به مانند ساير خزندگان موجوداتي خونسرد هستند. اين بدان معني است كه دماي بدن آنها تابع درجه حرارت محيط بوده و با هر تغييري در درجه حرارت محيط اطراف تغيير مي كند. لذا در درجه حرارت هاي پايين به ويژه در پاييز و زمستان به خواب زمستاني و در روزهاي گرم تابستان به خواب تابستاني فرو مي روند. تقريبا مي توان گفت سوسمارها در همه جاي ايران پراكندگي دارند. از بيابان هاي پست با زمين هاي داغ گرفته تا مناطق مرطوب و جنگلي شمال، سواحل درياي خزر و خليج فارس و درياي عمان، ارتفاعات كوه هاي البرز و زاگرس و مناطق مسكوني
بيشتر سوسمارها حشره خوارند و بسته به اندازه و جثه شان از بندپايان و گاهي جوندگان تغذيه مي كنند. بعضي از مارمولك هايي كه روي ديوار خانه ها ديده مي شوند آنها به قصد شكار بندپاياني از قبيل عنكبوت ها، رتيل ها و حشراتي كه دور نور لامپ ها جمع شده اند به آنجا مي آيند.
ارزش اكولوژيك مارمولك ها
از آنجايي كه مارمولك ها از بندپايان تغذيه مي كنند، بنابر اين يكي از فاكتورهاي طبيعي كنترل كننده جمعيت بندپايان به حساب مي آيند. در نتيجه از لحاظ اكولوژيكي در هرم انرژي داراي ارزش بالايي هستند. انسان با از بين بردن مارمولك ها از چرخه طبيعت به واقع يكي از فاكتورهاي اصلي را حذف خواهد كرد. امروزه متخصصان علوم كشاورزي و محيط زيست به اين نتيجه رسيده اند كه ديگر از سموم آفت كش براي مبارزه با حشرات آفت استفاده نكنند زيرا اين سموم آثار مخربي را بر محيط زيست وارد كرده و هر چند سال يك بار بايد نوع سم به كار رفته را به علت ايجاد مصونيت در آفات تعويض كرد و سم هاي قوي تري را به كار برد. اين امر خود به مراتب آثار وارد بر محيط زيست را بيشتر خواهد كرد. از اين رو بشر به فكر پرورش و استفاده از انواع مختلفي از بندپايان، مارمولك ها و پرندگاني مانند جغد به قصد مبارزه با آفات مزارع افتاده است. اين روش مبارزه كه امروزه در بسياري از كشورها رواج پيدا كرده تحت عنوان مبارزه بيولوژيك نام گرفته است. همان طور كه ذكر شد، مارمولك ها با كنترل جمعيت حشرات، بشر را در جهت برداشت محصول بيشتر و سالم تر از زمين ياري مي كنند.
آيا مارمولك ها سمي هستند؟
وجود سم در حيوانات نوعي وسيله دفاعي مي باشد و اين زماني است كه حركت در آن حيوان آرام بوده و جانور بخواهد به واسطه اين سم از جان خود دفاع كند. مانند برخي مارها. اگر به حركت در اين جانوران توجه كنيد خواهيد ديد كه آنها موجوداتي آرام هستند ولي موجودات غيرسمي مانند مارهاي غيرسمي اكثرا در زمان احساس خطر بلافاصله و با سرعت زياد فرار مي كنند. مارمولك ها نيز در زمان احساس خطر روش هاي متفاوتي را اعمال مي كنند كه عبارت است از: ۱- فرار: برخي مارمولك ها بلافاصله پس از احساس خطر به سرعت فرار مي كنند مانند اسكينك ها. اين مارمولك ها خيلي از لانه خود دور نمي شوند. ۲- برخي مارمولك ها مانند سوسمارهاي خاردم از دم خاردار خود براي دفاع از جانشان و دور كردن حيوان مهاجم استفاده مي كنند به نحوي كه بلافاصله داخل سوراخ خود فرار كرده و با حركت دادن دم تيغ دارشان و ايجاد ضربات محكم، جانور شكارچي و يا حتي انسان را از خود دور مي كنند و برخي مارمولك ها مانند بزمجه ها علاوه بر وارد كردن ضربات قوي توسط دم، گازهاي محكمي نيز مي گيرند. ۳- مكانيسم ديگري كه در اكثر مارمولك ها ديده مي شود قطع شدن دم به صورت ارادي است. دم برخي از مارمولك ها در زمان ايجاد تماس توسط دشمن به طور ارادي طي عمل انقباض ماهيچه هاي دم كنده مي شود. دم كنده شده به علت باقي ماندن خاصيت عصبي- عضلاني به طور موقت شروع به جنبيدن كرده و حواس جانور شكارچي را به خود جلب مي كند. در اين حين خود حيوان فرصت فرار مي يابد. مردم بر اين عقيده اند كه مارمولك ها دم خود را به اين علت جا مي گذارند تا موجود شكارچي آن را خورده و به واسطه وجود سم در آن(نظرات خرافي در مورد وجود سيانور يا تركيباتي از آن) بميرد. گاهي شاهد درج خبرهايي هستيم كه بيانگر افتادن يك مارمولك در ديگ غذا يا قوري چاي و مردن عده اي آدم بوده ايم. بايد گفت كه هيچ يك از اين اخبار پايه علمي ندارند. طبق مطالعات انجام شده توسط محققان خزنده شناس دانشگاه بركلي كاليفرنيا، آقايان پروفسور اندرسون و پروفسور پاپنفوس، و ويژه نامه چاپ شده توسط مجله رپتايلز مورخ آگوست سال ۲۰۰۲ اين قضيه به اثبات رسيده است كه هيچ مارمولكي داراي سم نيست و علت قطع شدن دم در آنها گمراه كردن جانور شكارچي است.
خدمت به انسان
طي مطالعات به عمل آمده توسط مهندسين ژنتيك و متخصصين بيوتكنولوژي بر روي ژن ها و ساختار دم مارمولك ها احتمال اين مي رود كه بتوان اين خاصيت را (رشد مجدد يك عضو مانند دم در مارمولك ها) در مورد انسان هم اعمال كرد، بدين نحو كه فردي كه عضوي از بدنش مانند دست يا پا بر اثر يك سانحه قطع شده است بتواند دوباره آن را به دست آورد.همان طور كه ذكر شد، مارمولك ها يا سوسمارها از نظر اكولوژيكي داراي ارزش بالايي بوده و به دليل از بين رفتن آنها و برخي موجودات ديگر كه از بندپايان تغذيه مي كنند(مانند، خفاش) شاهد وجود جمعيت زيادي از حشرات اعم از سوسك ها و پشه ها در جوامع شهري هستيم. همچنين ديده مي شود كه جمعيتي بزرگ از ملخ ها كه آفت گياهان زراعي هستند به مزارع حمله كرده و محصولات را از بين مي برند. اگر جمعيت موجودات حشره خوار مانند مارمولك ها حفظ شود و هر شخصي به هر علتي از جمله خرافات و ذهنيات غلط اقدام به كشتن اين موجودات مفيد نكند، شايد ديگر جامعه بشري شاهد چنين پديده هايي نباشد و هر يك از افراد در محيط شهري به واسطه از بين رفتن يا كاهش جمعيت حشرات آلوده از بهداشت و سلامت فردي بيشتري برخوردار شود

 

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

سم شناسی (Toxicology) درباره تاثیرات زیان آور عوامل شیمیایی و فیزیکی بر روی سیستمهای زنده بحث می‌کند. به عبارت دیگر علمی است که راجع به سموم تولید شده بوسیله گیاهان ، جانوران و باکتریهای پاتوژن بحث می‌کند. این کلمه از ریشه یونانی کلمه Lagos و taxicon گرفته شده که به معنای مطالعه تاثیرات منفی مواد شیمیایی روی ارگانیسمهای زنده است.

یک تعریف مشخص تر از سم شناسی عبارت است از مطالعه ی اثرات سوء مواد شیمیایی یا  فیزیکی بر روی ارگانیسم ها می باشد. اثرات سوء ممکن است دراشکال زیادی اتفاق بیفتد، از مرگ فوری گرفته تا تغییرات کوچکی که پس از ماه ها یا سال ها تشخیص داده می شوند. مشخص شده است كه بسياري از تغییرات قابل مشاهده مختلف در ساختمان یا فعالیت های بدن نتیجه تغییرات غیرقابل شناسایی شده قبلی در بدن مي باشد.

 

تاریخچه

پیشرفت تاریخی سم شناسی بوسیله ساکنان اولیه غارها که سم های گیاهان و حیوانات را مي شناختند و از عصاره آن ها برای شکارکردن یا در جنگ ها استفاده کردند، شروع شد. در سال 1500 قبل از میلاد، مشخص شده است كه از شوکران، تریاک، تیر های سمی و فلزات سمي برای مسموم کردن دشمنان یا اعدام در کشورها استفاده مي شده است.

پاراسلسوس (پدر علم سم شناسي) معلوم كرد که مواد شیمیایی خاصی مسئول سمیت در یک گیاه یا حیوان هستند. او همچنین توضیح داد که پاسخ بدن به این مواد شیمیایی به مقدار ماده وارد شده بستگی دارد. مطالعات او نشان داد که دوزهای کم از یک ماده ممکن است بدون ضرر یا مفید باشند. در صورتیکه دوزهای بیشتر ممکن است سمی باشند. به عبارت بهتر، بخش اصلی سم شناسی تعيين ارتباط میزان پاسخ و دوز است. اغلب این جمله از پاراسلسوس نقل قول می شود كه همه مواد سمی هستند و هیچ ماده اي که سمی نباشد وجود ندارد و تفاوت بین سم و دارو در ميزان آن مي باشد.

ارفیلا به عنوان بنیان گذار سم شناسی باليني كسي بود كه برای اولین بار ارتباط سیستمیک بین خصوصیات بیوشیمیایی سم های زمان خودش را معلوم كرد و اثرات سم ها بر روی اندام های خاص را با کالبد شکافی براي جستجوي سم ها و آسیب های بافتی مرتبط با آنها، اثبات کرد.

واژه شناسی سم شناسی:

بعضی واژه های سم شناسي عمومی هستند و در بخش های مختلفی استفاده می شوند. اين اصطلاحات به طور متداول بحث می شوند.یک سم شناس دانشمندی است که اثرات مضر عوامل و مکانیسمهای مولکولی ، بیوشیمیایی و سلولی را تعیین می کند. ساير واژه های مهم سم شناسي عبارتند از سمی، سم، زهر، عوامل سمی، ماده سمی و ماده شیمیایی سمی و مسمومیت.

 

ماده سمی ، سم و زهر

ماده سمی ، سم و زهر اکثراً به جای هم در متون به کار می روند. به هر حال تفاوت های ظریفی وجود دارد که در زیر آمده است.

عامل سمی هر چیزی است که می تواند یک اثر مضر بیولوژیکی به وجود آورد. ممکن است به شکل ماده شیمیایی، فیزیکی و یا بیولوژیکی باشد. برای مثال عامل سمی ممکن است شیمیایی باشد (مثل سیانید) ممکن است فیزیکی باشد (پرتو) و یا بیولوژیکی باشد (مثل سم مار).
اگر ارگانیسم ها مورد تهاجم قرار گرفته باشند، مواد شیمیایی از خود دفع می کنند که خاصيت سمی دارند و این مواد شیمیایی به عنوان توکسینهای بیولوژیکی شناخته می شوند. ارگانیسم های مربوطه در این مورد ارگانیسم های سمی نامیده می شوند. یک مثال در این مورد ميكروب کزاز است. کزاز توسط باکتری کلستریديوم تتاني به وجود می آید. باکتری کلستریدیوم بطور مستقیم با مورد تهاجم قرار دادن و تخریب کردن سلول ، باعث بیماری نمی شود. بلکه بيماري به علت آزادسازي يك سم عصبي از ميكروب است كه بر روي دستگاه عصبی تاثير مي گذارد.

تعريف ساده ي يك ماده سمی، ماده ایست که خصوصیات سمی دارد. این ممکن است یک ماده سمی خالص یا مخلوطی از مواد سمی باشد. برای مثال کرومات سرب و پنبه نسوز و بنزین همگی مواد سمی هستند. کرومات سرب و پنبه نسوز یک ماده سمی است که تنها از یک ترکیب مشخص تشکیل شده است و از فیبرها و مواد معدنی متفاوتی ساخته شده اند.

مواد سمی ممکن است اثر سیستمیک داشته باشند و کل بدن را فرا گيرد و یا غیرسیستمیک باشد و تنها بر روي يك محل خاص اثر نمايد. برای مثال پتاسیم سیانید یک سم سیستمیک است که در واقع روی سلول ها و اندام های بدن اثر مي كند و باعث وقفه تنفسي مي شود.
مواد سمی همچنین ممکن است روی فقط یک بافت یا ارگان خاص اثر بگذارد و درحالی که در کل بدن تخریب ایجاد نکند. این مکان های خاص، ارگان های یا بافت های هدف خوانده می شوند. بنزن یک سم اختصاصی است که بر روي بافت خون به طور عمده سمیت ایجاد می کند. همچنین سرب نیز یک سم عضوی خاص است، اگر چه سه بافت هدف دارد (سیستم عصبی مرکزی، کلیه و سیستم خونی).

 

اثرات سمی:

سمیت با بسیاری فاکتورهای دیگر کمپلکس می شود. ترکیبات سمی از طریق مکانیسمهای متفاوت منجر به اثرات سمی بسیاری می شوند. برخی مواد شیمیایی به خودی خود سمی اند. بقیه ممکن است متابولیزه شده (تغییرات شیمیایی در بدن) و به ترکیبات سمی تبدیل شوند. بسیاری از  زنوبیوتیک ها دربدن تخریب می شوند و اغلب روی ارگان های خاص اثر می گذارند. بقیه می توانند هر سلول یا بافتی که در تماس قرار بگیرند را مسموم کنند. (زنوبیوتیک یک کلمه عمومی است که برای یک ماده خارجی که وارد بدن شده به کار برده می شوند. این كلمه از یک کلمه یونانی به نام زنو به معنی خارجی مشتق شده است. زنوبیوتیک ممکن است اثرات مفیدی مثل اثرات داروئي یا اثرات سمی مثل سرب داشته باشد).

ارگانهای هدف که تحت تاثیر قرار می گیرند به راه تماس و دوزاژ بستگی زیادی دارند. برای مثال هدف برای مواد شیمیائی احتمالاً بعد از یک تماس حاد ، سیستم عصبی است اما بعد از تماس مزمن ممکن است کبد باشد. سمیت ممکن است نتیجه تغییرات سلولی- بیوشیمیائی یا ماکرومولکولی باشد.
برای مثال جایگزینی سلولی مثل فیبروز ریه، آسیب به سیستم آنزیمی ، تخریب سنترپروتئین، تولید موادشیمیائی فعال در سلول، آسیب به DNA و ... .

بعضی از مواد سمی ممکن است به طور غیر مستقیم تاثیراتی بر روی تغییر در فعالیت های ذاتی مواد بیوشیمیائی، تداخل با مواد غذائی، تغییر در مکانیسم های فیزیولوژیکی بدن، داشته باشد. عوامل موثر بر سمیت شامل شکل و فعالیت ذاتی مواد شیمیایی، دوز اثر، ارتباط دوز – زمان، روش تماس با ماده شیمیائی، گونه مورد تماس، سن، جنس، میزان جذب ماده سمی و متابولیسم آن، توزیع و دفع آن در بدن و حضور سایر مواد شیمیائی ارتباط داشته باشد.

شکل ماده سمی اثر مهمی بر روی سمیت به ویژه در مورد فلزات دارد. برای مثال سمیت بخار جیوه فرق زیادی با فرم فلزی آن دارد. مثال دیگر کروم است که شکل سه ظرفیتی آن غیر سمی است در حالیکه شش ظرفیتی آن می تواند باعث سرطان ریه و آسیبهای پوستی و بینی شود.
فعالیت شیمیایی ذاتی مواد هم چنین تفاوت زیادی دارد. بعضی ترکیبات سمی مانند سیانید می تواند سریعاً به سلول ها آسیب برسانند و سبب مرگ فوری سلول شوند. در حالیکه ترکیبات دیگر فقط باعث تداخل ضعیف با فعالیت سلول ها می شوند.

نوع تماس در سمیت مهم است. بعضی مواد شیمیایی ممکن است از یک راه دارای سمیت بالائی باشند ولی از راه دیگر دارای سمیت نباشند. به طور مثال ورود خوراکی برخی ترکیبات ممکن است توسط کبد غیر فعال شود اما از طریق استنشاقی وارد جریان خون شده و اثر سمی ایجاد نماید.
پاسخ به سم می تواند اساساً خیلی وابسته به گونه مورد تماس باشد. برای مثال موش نمی تواند استفراغ کند یا ماده سمی را قبل از جذب خارج کند در صورتی که انسانها و سگ ها می توانند استفراغ کنند. این تفاوت سمیت انتخابی در میان جانوران مختلف دارای سودمندی نیز می باشد. برای مثال ترکیبات حشره کش دارای سمیت انتخابی در حشرات هستند اما فاقد پاسخ مشابه در انسان می باشند.

 از تفاوتهای دیگر سمیت انتخابی ممکن است ناشی از تفاوت های آناتومیک یا فیزیولوژیکال باشد.
آنتی بیوتیک ها سم انتخابی برای میکروارگانیسم ها هستند در حالی که برای انسان واقعاً غیر سمی اند. سن در تعیین پاسخ نسبت به ماده سمی ممکن است مهم باشد. بعضی مواد شیمیایی سمیت بیشتری برای کودکان و افراد سالخورده نسبت به افراد جوان دارند. به طور مثال ترکیبات حشره کش برای حیوانات جوان سمی تر است. ترکیبات نیتروز آمین ها بیشتر برای جنین یا حیوانات جوان سرطان زا هستند.

 پاسخ سمی همچنین میتواند وابسته به جنس باشد. به طور مثال موش های نر ده برابر بیشتر از موش های ماده ، نسبت به آسیب های کبدی ناشی از DDT حساسیت دارند. اما موش های ماده نسبت به اثرات سمی حشره کشها دو برابر حساس تر از موش های نر هستند.

توانایی جذب ماده شیمیائی نیز برای ایجاد سمیت سیستمیک، ضروری است. بعضی از مواد شیمیایی به آسانی جذب می شوند و بعضی دیگر بطور ناقص جذب می شوند. تقریباً اکثر الکل ها به آسانی جذب می شوند و در صورتی که واقعاً هیچ جذبی برای بیشتر پلی مرها وجود ندارد. سرعت و مقدار جذب ممکن است تحت تأثیر شکل مواد شیمیایی و شیوه مصرف باشد. برای مثال، اتانول یا الکل از راه گوارش براحتی جذب می شود اما جذب پوستی آن کم است. جیوه آلی سریعاً از راه گوارشی براحتی جذب می شود اما سولفات سرب معدنی اینطور نیست.

متابولیسم، که به عنوان تبدیل زیستی شناخته می شود یک فاکتور مهم در تعیین سمیت است.   متابولیت ها تولیدات متابولیسمی مواد می باشند. دو نوع متابولیسم برای مواد سمی وجود دارد: سمیت زدایی و فعال شدن زیستی (سمیت زائی).

سمیت زدایی پروسه ای است که یک ماده سمی به یک ترکیب با سمیت کمتر تبدیل می شود. این پدیده یک مکانیسم دفاع طبیعی ارگانیسم است. سمیت زدایی پروسه تبدیل ترکیبات قابل حل در چربی به ترکیبات قطبی است.

فعال شدن زیستی پروسه ای است که یک ترکیب غیر سمی یا با سمیت اندک به ترکیب سمی و  یا فرم فعال تر سم تبدیل شود.

توزیع و انتشار سم ها و متابولیت های سمی در بدن در تعیین بافت هدف و همچنین شدت سمیت اهمیت دارد. عامل اصلی ورود و آسیب رساندن به سلول، میزان حلالیت در چربی است. اگر سم محلول در چربی باشد، به آسانی به غشا سلول نفوذ پیدا می کند. بیشتر سمها در بدن ذخیره می شوند. بافت چربی، کبد، کلیه و استخوان مهمترین محل ذخیره سم ها هستند. جریان خون راه اصلی انتشار سموم است. کلیه اولین ارگان ترشح کننده سموم و در ادامه دستگاه گوارش و شش ها می باشند. همچنین سموم ممکن است در عرق، اشک و شیر ترشح شوند.

در آسیب کلیوی (نارسایی کلیوی) عملکرد دفع سموم کندتر می شود و باعث افزایش قدرت سم    می شود. حضور دیگر مواد شیمیایی ممکن است سمیت را کاهش دهد (آنتا گونیست) ، سمیت را زیاد کند (افزایش دهندگی)، یا افزایش دهد (سینرژیک) شود.

 

راههای تماس با مواد سمی

راه ورود مواد شیمیایی به بدن در موقیعتهای تماس مختلف فرق می‌کند. در شرایط صنعتی ، استشمام راه اصلی ورود می‌باشد و راه پوستی نیز کاملاً مهم است اما مصرف خوراکی ، راه نسبتاً  فرعی می‌باشد. در نتیجه ، معیارهای پیشگیری کننده عمدتاً جهت حذف جذب از طریق استشمام یا از طریق تماس موضعی ، طرح ریزی می‌شوند. مواد آلوده کننده اتمسفر از طریق استشمام وارد می‌شوند، در حالی که در موارد آلوده کننده‌های آب و خاک ، مصرف خوراکی راه اصلی تماس در انسان است.

طول مدت تماس

واکنشهای سمی ممکن است بسته به طول مدت تماس از لحاظ کیفی متفاوت باشند. یک تماس واحد یا تماسهای متعددی که طی 1 یا 2 روز صورت می‌گیرد، نمایانگر تماس حاد                                 (acute exposure) می‌باشد. تماسهای متعددی که طی دوره طولانی‌تری از زمان ادامه یابد، نمایانگر تماس مزمن است. در تماسهای مزمن، تاثیرات سمی ممکن است تا چندین ماه بعد از تماسهای تکراری قابل مشاهده نباشد. تاثیرات زیانبار ناشی از تماس حاد یا مزمن ممکن است برگشت پذیر یا غیر قابل برگشت باشد. برگشت پذیری نسبی تاثیرات سم به خصوصیات بهبود یافتن عضو آسیب دیده، بستگی خواهد داشت.

 

حضور مخلوط مواد

انسان بطور معمول ، همزمان یا به شکل متوالی با چندین مواد شیمیایی مختلف تماس حاصل می‌کند. این امر ، ارزیابی موقعیتهای بالقوه خطرناک را دچار اشکال می‌کند. تاثیر بیولوژیک ناشی از تماس مرکب با چندین ماده را می‌توان به صورت افزایش ، فوق افزایش (سینرژیسم) ، یا تحت افزایش (آنتاگونیسم) مشخص نمود. نوعی از فوق افزایش به نام قوت بخشی است که در این هنگام یکی از دو ماده ، هنگام تماس هیچ تاثیری اعمال نمی‌کند. اما وقتی تماس با هر دو ماده روی می‌دهد، تاثیر ماده فعال افزایش می‌یابد. همه انواع تداخل عمل در انسان مشاهده شده است.

 

 

مسموميت

مسموميت عبارت است ازبهم خوردن تعادل فيزيولوژيک، جسمانی يا روانی موجود زنده که در اثر ورود وتماس با ماده خارجی سمی از راههای گوناگون، رخ می دهد. بروز مسموميت با ظاهرشدن علائم خاص هر مسموميت همراه است وشدت آن به نوع ماده سمی، مقدارآن وطول مدت تماس بستگی دارد .مسموميتها از نظر ماهيت به دو دسته تقسيم مي شوند: 

الف- مسموميت حاد

درمسموميت حاد، ماده سمی درمدت زمان کوتاه وبه مقدارنسبتاً زياد با فرد تماس پيدا می کند. علائم وعوارض مسموميت حاد اغلب شديد بوده ودرصورت عدم درمان ممکن است منجر به مرگ شود .

ب- مسموميت مزمن

درمسموميت مزمن، معمولاً ماده سمی به مقداراندک ودر نوبتهای متعدد و درمدت زمان طولانی وارد بدن می شود وعلائم آن به کندی و پس از گذشت زمان طولانی ظاهر مي گردد.

 

علائم مسموميت

بر حسب نوع مسموميت علايم هم فرق می‌کند :

- خواب آلودگی يا کما (در مسموميت با مواد مخدر)

- شکم درد، استفراغ و اسهال (در مسموميت با تحريک کنندگان روده‌ای)

 - افزايش بزاق دهان، انقباض و کوچک شدن مردمک چشم ها (در مسموميت با حشره کشها)

سوختگی اطراف لب و دهان (در مسوميت با مواد سفيدکننده)

درد و گرفتگی عضلانی (در مسموميت با استريکنين)

تشنج (در مسموميت با محرکهای سيستم عصبی )

ريزش عرق و تند شدن تنفس (در مسموميت با داروها اعصاب)

صورتی شدن رنگ پوست (در مسموميت با منواکسيد کربن)

 تاولهای پوستی (در مسموميت با منواکسيدکربن و داروهای ضد افسردگي).

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي

ادامه مطلب

اسید سیاندریک و سیانورها دسته ای از نیتریلها هستند که از نظر شیمیایی جزء هیدروکربنهای ازت دار با فرمول R- CN هستند که عامل CN آنها به شدت سمی است و موجب خفگی نسجی می شود.

موضوعات مرتبط: توكسيكولوژي