MOHSEN AZAD

از کل فسفر موجود در بدن ۸۰ درصد آن در استخوانها موجود است و ۲۰ درصد آن در دیگر قسمتهای بدن وجود دارد. عملکرد فسفر در استخوان معلوم است ، با کلسیم کریستالهایی را تشکیل می دهند که در اسکلت پروتئینی استخوان نشسته و موجب استحکام استخوان می گردد.

در بقیه بخش های بدن فسفر به عنوان یک عنصر مهم ، نقش های زیادی را برعهده دارد. فسفر در ساختمان کلیه کروموزومهای بدن ما موجود است. در غشا همه سلولهای بدن ما وجود دارد.

فعال شدن بسیاری از آنزیمها با اتصال یک مولکول فسفر صورت می گیرد و در خون به حفظ PH ثابت کمک می کند ، و به این ترتیب نمی گذارد خون بدن ما قلیایی یا اسیدی شود.

و بالاخره هر چه ماده انرژی زا در بدن ما وجود دارد مثل ATP و CP همه با اتصال مولکول فسفر انرژی را در خود ذخیره می کنند.

پس می بینید اگر فسفر وجود نداشته باشد حیات امکان پذیر نیست. به همین دلیل است که خداوند عنصر فسفر را به وفور در مواد غذایی قرار داده است.

مواد غذایی غنی از فسفر:

فسفر بیشتر در منابع حیوانی موجود است . گوشتهای گاو و گوسفند ، ماکیان و ماهی که غنی از پروتئین هستند دارای فسفر زیادی می باشند . یعنی در حقیقت هر جا پروتئین هست ، فسفر زیادی یافت می شود. لبنیات، حبوبات مثل عدس ، دانه هایی مثل بادام و تخم مرغ نیز محتوی فسفرهستند.

هضم و جذب فسفر

هضم و جذب فسفر در دستگاه گوارش به کمک آنزیمهای گوارشی صورت گرفته و در ابتدای روده جذب می شود ، این ماده سریعتر از کلسیم وارد خون شده و ذخائر بدن را تکمیل می کند .

میزان متوسط فسفر در خون ۳ تا ۴ میلی گرم در ۱۰۰ میلی لیتر است. ویتامین D به جذب فسفر همانند کلسیم کمک می کند. لازم به ذکر است که مصرف بیش از اندازه فسفر موجب کاهش جذب کلسیم می شود . زیرا این دو عنصر در ورود به سلولهای روده رقابت می کنند. میزان فسفر در خون ، توسط هورمونی به نام پاراتورمون کنترل می شود.

این هورمون از غده پاراتیروئید موجود در گردن ترشح شده و در صورتی که فسفر موجود در بدن کمتر از حد استاندارد باشد دستور به کاهش دفع و افزایش جذب فسفر می دهد. دفع فسفراز طریق ادرار است. اگر فسفر ِ دریافتی بیش از حد نیاز باشد اضافی آن از ادرار دفع می شود. مقدار نیاز بدن به فسفر روزانه ۷۰۰ تا ۱۲۰۰ میلی گرم در روز است.

کمبود فسفر

در انسان نادر است ولیکن در اثر مصرف بعضی داروها جذب فسفر کاهش می یابد مثل آنتی اسیدهایی که برای معده درد تجویز می شود ، ( مثل ئیدروکسید آلومینیوم ) و در طولانی مدت موجب کمبود فسفر می گردند ، البته در افرادی که مبتلا به هیپرپاراتیروئیدیسم ( بزرگ شدن غده پاراتیروئید) هستند و در کودکان نارس احتمال کمبود فسفر وجود دارد.

علائم کمبود فسفر از اختلال در عمل ATP انرژی زا شروع می شود. در اثر کمبود فسفر ، اختلال عصبی، اسکلتی ، خونی و کلیوی به جود خواهد آمد.
سالمندان و بانوان یائسه متوجه باشید که شما نیاز بیشتری به فسفر دارید تا مبتلا به پوکی استخوان نشوید.

موارد احتیاط

مصرف روزانه بیش از ۱ گرم فسفر می تواند باعث مسمومیت شود. مصرف زیاد فسفر می تواند منجر به اسهال و کلسیفیکاسیون (سخت شدن) اعضا و بافت نرم شده و توانایی جذب آهن، کلسیم، منیزیوم و روی را توسط بدن کاهش دهد.

اگر شما ورزشکار هستید و از مکمل های حاوی فسفات استفاده می کنید، باید دقت کنید که از این مکمل ها فقط باید به صورت گاه گاهی استفاده کنید.

متخصصین تغذیه یک میزان مساوی از کلسیم و فسفر را در رژیم غذایی توصیه می کنند، اما رژیم غذایی تیپیک آمریکایی حاوی کلسیم کم و فسفر زیاد (میزان فسفر ۲ تا ۴ برابر کلسیم) است. علت این امر بسیار ساده است. گوشت قرمز و مرغ و بوقلمون حاوی فسفر به میزان ۱۰ تا ۲۰ برابر میزان کلسیم آن است، و آشامیدنی های حاوی کربنات مانند “کولا” حدود ۵۰۰ میلی گرم فسفر در هر بار مصرف دارد.

وقتی در سیستم شما فسفر بیشتر از کلسیم باشد، بدن کلسیم ذخیره شده داخل استخوانها را برداشت می کند تا عملکر طبیعی بدن انجام شود. این امر منجر به کاهش تودة استخوانی و در نتیجه شکنندگی استخوان و یا مشکلات لثه و دندانها میشود. پایین بودن نسبت کلسیم به فسفر همچنین باعث افزایش خطر فشار خون بالا و سرطان کولورکتال میشود.

یک تعادل مناسب بین کلسیم و فسفر رژیم غذایی می تواند باعث کاهش استرس، کاهش خطر پوکی استخوان و بهبود علایم آرتروز و دیگر مشکلاتی شود که مرتبط با توانایی بدن در استفاده از کلسیم است.

تداخل های احتمالی

موارد زیر می تواند به کمبود فسفر کمک کند:

· آلبومین شامل آنتاسید

· آهن

· منیزیوم

· ناکافی بودن ویتامین «دی»

اندازه گیری فسفات از طریق رنگ سنجی

فسفر موجود در مواد غذایی ( به صورت ارتو فسفات )با املاح و آنادات آمونیم و مولیبیدات آمونیوم واکنش انجام داده و ماده ی کمپلکس زرد رنگی تولید می کند که می توان در طول موج ۴۲۰ نانومتر، دانسیته اوبتیک آن را اندازه گیری کرده و با مراجعه به منحنی استاندارد، مقدار فسفر ماده غذایی را تعین کرد .

تهیه مواد شیمیایی برای اندازه گیری فسفات

۱-معرف و اندات و مولیبدات

۲۰ گرم مولیبدات آمونیوم را در ۲۰۰ میلی لیتر آب مقطر داغ حل کرده و سرد می کنیم . سپس یک گرم وانادات آمونیم را در ۱۲۵ میلی لیتر آب داغ حل کرده و سرد کنید. به این محلول، ۲۲۵ میلی لیتر اسید پرکلریک ۷۰% بیافزایید . سپس، محلول مولیبدات را به آرامی، به محلول ولنادات بیافزایید و حجم محلول را با رافزودن آب، به یک لیتر برسانید.

۲- محلول استاندارد فسفات

۹۱۹/۱ گرم فسفات هیدروژن پتاسیم را که قبلاً به مدت دو ساعت در دمای ۱۰۵ درجه سانتیگراد خشک شده درون یک فلاسک حجمی ۱۰۰ میلی لیتری ریخته، در آب مقطر حل کرده و به حجم برسانید . سپس مقادیر ۹،۸،۷،۶،۵،۴ و ۱۰ میلی لیتر از این محلول را به ۷ فلاسک حجمی ۱۰۰ میلی لیتری منتقل کرده و به حجم برسانید ( فلاسک ها، به ترتیب حاوی ۴/۰ ، ۵/۰ ، ۶/۰ ، ۷/۰ ، ۸/۰ ، ۹/۰ و۰/۱ میلی گرم P2O5 در میلی لیتر خواهد بود ).

رسم منحنی استاندارد

۵ میلی لیتر از هر یک از رقتهای بالا در فلاسکهای ۱۰۰ میلی لیتدی بریزید . سپس به هر فلاسک حدود ۵۰ میلی لیتر آب و ۲۵ میلی لیتر محلول وانادات و مولیبدات بیافزایید و به حجم برسانید . پس از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، دانسیته اپتیک محلولها را در طول موج ۴۲۰ نانو متر بخوانید . برای صفر کردن دستگاه از محلول شاهد ( که تنها تفاوت آن با نمونه اصضلی این است که بجای محلول استاندارد فسفر، از آب مقطر استفاده می شود ) استفاده کنید. دانسیته ابتیک محلولها را روی محور عمودی و غلظت آنها را ( بر حسب میلی گرم P2O5 در میلی لیتر ) روی محور افقی مشخص کرده و منحنی استاندارد را رسم کنید .

روش آزمایش

۱- به ترتیب،۵،۲ و۷ میلی لیتر از محلول خاکستر را در سه فلاسک حجمی ۱۰۰ میلی لیتری بریزید . همراه با آزمایش نمونه یک آزمایش شاهد نیز انجام دهید . در فلاسک شاهد، ۵۰ میلی لیتر آب مقطر بریزید .

۲- به کلیه فلاسکها ۲۰ میلی لیتر محلول وانادات و مولیبدات افزوده و با آب مقطر به حجم برسانید . پس از مخلوط کردن بگذارید ۱۰ دقیقه بماند .

۳- اسپکتروفتومتر را با شاهد در طول موج ۴۲۰ نانومتر صفر کرده و دانسیته ی اوپتیک نمونه ها را بخوانید .

۴- با استفاده از منحنی استاندارد، مقدار فسفر نمونه را بر حسب میلی گرم در ۱۰۰ گرم نمونه محاسبه کنید . سه جواب محاسبه شده باید خیلی به هم نزدیک باشد .