MOHSEN AZAD

شيگلا باكتري گرم منفي است كه برخي گونه هاي آن مانند شيگلا ديسانتريه باعث نوعي اسهال به نام شيگلوز مي شوند.

شيگلا در واقع يكي از پاتوژن هاي روده اي است كه عامل اصلي اسهال خوني باسيلي مي باشد. بيماري همراه با دردهاي شكمي و مدفوع خون آلود و مخاطي است.

شيگلا دماهاي پايين را اگر رطوبت مناسب براي آنها مهيا باشد تحمل مي كند و براي شش ماه مي تواند در آب يا دماي اطاق باقي بماند اما نسبت به ساير باسيل هاي روده اي مقاومت كمتري به عوامل شيميايي و فيزيكي دارد و بيشتر مواد ضدعفوني كننده باكتري را از بين مي برند.

شیگلا ها فاقد حرکت، از خانواده انتروباکتریاسه هستند که از نظر سرولوژی به 4 گروه تقسیم می شوند:

- گروه A شیگلا دیستانتری که تیپ یک آن همه گیری های گسترده و طولانی مدت ایجاد می نماید و عفونت با آن به نسبت دیگر گونه های شیگلا شدیدتر و طولانی تر است و در موارد بیشتری با مرگ و میر همراه است.

- گروه B شیگلا فاکسنری که مانند شیگلا دیسانتری در کشورهای در حال توسعه بیشتر دیده می شود.

- گروه C شیگلا بویدی و گروه D شیگلا سونئی که در کشورهای توسعه یافته شایع تر است.

اسهال خوني ناشي از شيگلا بيماري جوامع فقير و پر ازدحام شناخته شده كه هنوز هم با مرگ و مير و عوارض فراوان در مناطق گرمسير همراه است. همه‌گيري‌هاي اسهال‌خوني با حركت جمعيت‌ها در طي قحطي، خشكسالي و حتي جنگ همراه بوده و بسيار بيشتر از عامل همـراه خـود آسيب‌زننـده بـوده‌است.

شيگلاها از جمله عوامل اصلي بروز اسهال‌هاي حاد خوني محسوب مي‌شوند. اين ارگانيسم‌ها از طريق تهاجم به سلول‌هاي پوششي رودة بزرگ سبب زخم مخاطي خونريزي‌دهنده همراه با ترشحات التهابي مي‌شوند كه از نظر باليني علاوه بر اسهال خوني، تب، زورپيچ شكم و درد ركتوم نيز مشهوداست. تقريبآ در نيمي از موارد، اسهال حاد بدون وجود خون در مدفوع بيمار ديده مي‌شود كه در اين موارد، تفاوت باليني با ساير نواع اسهال‌هاي حاد مشهود نيست.

ميزان مرگ‌ومير بيماري در صورت نبود درمان مؤثر و به‌موقع، ۱ تا ۱۰درصد موارد ابتلا خواهدبود.

در جوامع پرجمعيت كه وضعيت بهداشت آنها نامناسب‌است و دسترسي به امكانات بهسازي و منابع مطمئن آب نـدارنـد، شيـوع بيماري بيشتراست.

روش انتقال شيگلا :

انتقال بيشتر از طريق تماس فرد با فرد و همچنين از طريق مواد غذايي و آب صورت‌مي‌گيرد. تعداد ميكروب لازم براي ايجاد عفونت بسيار كم‌است؛ به‌طوري كه پژوهشگران توانسته‌اند افراد داوطلب را به‌طور تجربي با ۱۰ تا ۱۰۰ ميـكروب آلـوده‌ كنند. تعداد ميـكروب دفـعي از بيمار در زمان اسهال خوني، زياد و بالغ بر10⁸ ـ 10⁶ عدد باكتري در هر گرم مدفوع‌ است. طول عمر عامل بيماري‌زا در آب شيرين ۵ تا ۱۱ روز، در ملحفه چرك تا ۷ هفته، در آب شور ۱۲ تا ۳۰ ساعت، در گرد و غبار با درجه حرارت اتاق تا ۶ هفته، در شير ترشيده تا ۴ هفته و در پس‌مانده‌هاي آشپزخانه ۱ تا ۴ روزاست. طول عمر ميكروب در حـرارت كمتر از ۲۵ درجـه سـانتي‌گراد طولاني‌ترمي‌شود. يخ‌زدن موجب ازبين‌رفتن ارگانيسم نمي‌شود؛ اما ممكن‌است از تـعداد ميكروب‌هاي زنده بكاهد.

مسموميت هاي غذايي ناشي از باكتري شيگلا در اثر آلودگي غذاهايي مانند سيب زميني، ماهي تون، ميگو، بوقلمون ، سالاد ماكاروني، شير، لوبيا، سركه، سيب ايجاد مي شود. مهمترين علامت اين نوع مسموميت غذايي اسهال شديد است.

بيماري در كودكان خردسال، به‌ويژه شيرخواران، افراد مسن و مبتلايان به سوءتغذيه با شدت و وخامت بيشتري تظاهرمي‌كند و مرگ‌ومير بيشتري را به دنبال‌دارد. بيماري در اغلب موارد طي 7 روز بدون عارضه بهبودمي‌يابد؛ ميزان مرگ‌ومير بيماري در صورت نبود درمان مؤثر و به‌موقع، 1 تا 10درصد موارد ابتلا خواهدبود.

از جمله علائم بيماري مي توان به تب ، شكم درد شديد ، اسهال ، ضعف و بي حسي ، وجود خون در مدفوع و استفراغ اشاره نمود.

اصول پيشگيري :

در مواردي كه شيگلوز در اثر مصرف غذا هاي آلوده ايجاد شده است، هميشه عامل اصلي آلودگي انسان هاي مبتلا به بيماري بوده اند كه به نحوي غذاها را آلوده كرده اند. بنابراين رعايت بهداشت كاركنان غذاخوري ها، بهداشت آب و فاضلاب و رعايت موازين بهداشتي در توالت ها و نيز دور ساختن مگس وساير حشرات از مراكز تهيه و توزيع مواد غذايي از مهمترين مواردي هستند كه مي بايد براي پيشگيري از شيوع اين بيماري مد نظر قرار گرفته شوند. انتشار عفونت ممكن‌است نتيجه تماس مستقيم با فرد آلوده يا خوردن مواد غذايي يا نوشيدن آب آلوده باشد.

شير ،سبزي ، ميوه ها ، سالاد و بستني از جمله مواد غذايي در معرض خطر آلودگي به شيگلا مي باشند .

قواعد تهيه غذاي سالم به‌منظور پيشگيري از ابتلا به اسهال‌خوني :

غذا را كاملا بپزيد : غذاها به سادگي به ميكروب‌هاي ايجادكننده اسهال‌خوني آلوده مي‌شوند. پختن غذا ميكروب‌ها را نابود مي‌كند به شرطي كه تمام قسمت‌هاي غذا بايد داغ شوند. غذاهاي پخته نشده را مصرف نكنيد و از ميوه‌هايي ميل كنيد كه بتوان پوست آنها را جدا كرد.

غذاي پخته را فورآ مصرف كنيد : وقتي غذاي پخته در درجه حرارت اتاق خنك مي‌شود، باكتري‌ها شروع به رشد مي‌كنند. هرچه فاصله زماني بين پخت غذا و مصرف آن بيشتر باشد، احتمال آلودگي بيشتر مي‌شود. زماني كه بين پخت غذا و مصرف آن فاصله‌اي وجود دارد (مانند شرايطي‌كه در رستوران‌ها يا اغذيه‌فروشي‌ها ديده مي‌شود) بايد غذا تا زمان مصرف در درجه حرارت 60 درجه سانتيگراد يا بيشتر بر روي اجاق نگه‌داشته شود.

غذاي پخته را با دقت نگهداري كنيد : غذاي از پيش تهيه شده را در يخچال يا يخدان كمتر از 10 درجه سانتي‌گراد يا روي اجاق يا در ظرفي كه دماي بيشتر از 60 درجه سانتي‌گراد دارد، نگهداري كنيد. درغير اين صورت، غذاهاي پخته كه بيش از 2 ساعت نگهداري شده‌اند را بايد قبل از مصرف به‌طور كامل حرارت دهيد.

غذاي پخته را كاملا حرارت دهيد : حرارت دادن مجدد غذا به‌طور كامل، بهترين راه حفاظت در برابر باكتري‌هايي‌است كه امكان دارد در مدت نگهداري غذا در آن رشد كرده باشند. حرارت دادن مجدد غذا به اين معناست كه تمام قسمت‌هاي آن داغ شود. غذا را در حالي‌كه هنوز داغ ‌است ميل كنيد.

از تماس غذاي خام و پخته جلوگيري كنيد : غذاي سالم پخته حتي اگر تماس اندكي با غذاي خام داشته باشد، ممكن است آلوده شود. اين حالت انتقال آلودگي مي‌تواند به‌صورت مستقيم(تماس ماهي خام با غذاي پخته) يا غيرمستقيم (غذاي پخته با تخته برش يا چاقوي استفاده شده براي تميزكردن ماهي خام) انجام شود.

دست‌هاي خود را مكررا" بشوييد : پيش از شروع و پس از هر بار وقفه در تهيه غذا(به‌ويژه پس از استفاده از توالت، تعويض كهنه يا تميز كردن كودك) دست‌هاي خود را كاملا بشوييد.

تمام سطوح آشپزخانه را پاكيزه نگهداريد : از آنجا كه مواد غذايي به‌راحتي آلوده مي‌شوند، هر سطحي كه براي آماده‌سازي ماده غذايي استفاده مي‌شود بايد كاملا پاكيزه باشد. هر تكه يا ريزه مواد غذايي مي‌تواند منبع بالقوه‌اي براي باكتري‌ها باشد. ظروف و پارچه‌هاي مورد استفاده براي شستن يا خشك‌كردن ظروف و سطوح آماده‌سازي مواد غذايي بايد هر روز تعويض و جوشانده شوند.

از آب سالم استفاده كنيد : استفاده از آب سالم براي تهيه غذا به همان اندازه مصرف براي آشاميدن اهميت دارد. اگر به سالم بودن آب شك داريد، آن را قبل از افزودن به مواد غذايي ناپختني يا تهيه يخ، بجوشانيد يا كلر بزنيد.