MOHSEN AZAD

بیماری هانتاویروس یک عفونت ویروسی است که از جوندگان آلوده به انسان منتقل می‌شود. این ویروس‌ها در بدن جوندگان معمولا بیماری واضحی ایجاد نمی‌کنند، اما می‌توانند از راه ادرار، مدفوع و بزاق وارد محیط شوند. انسان وقتی در فضای آلوده به ترشحات جوندگان قرار می‌گیرد، به‌خصوص هنگام جارو کردن یا تمیز کردن محیط بسته و آلوده، ممکن است ذرات ویروس را تنفس کند.

هانتاویروس‌ها ۲ شکل مهم بیماری در انسان ایجاد می‌کنند. در قاره آمریکا، بیشتر با سندرم ریوی یا قلبی ریوی هانتاویروس شناخته می‌شوند که ریه و قلب را درگیر می‌کند. در اروپا و آسیا، بیشتر باعث تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی می‌شوند که کلیه و رگ‌های خونی را درگیر می‌کند.

علائم اولیه هانتا ویروس می‌تواند شبیه سرماخوردگی، آنفولانزا یا عفونت‌های ویروسی دیگر باشد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام آن فقط بر اساس علائم ساده نیست و سابقه تماس با جوندگان اهمیت زیادی دارد. در سندرم ریوی هانتاویروس، علائم اولیه می‌تواند شامل:

• تب
• خستگی
• درد عضلات بزرگ بدن
• سردرد
• سرگیجه
• لرز
• تهوع، استفراغ
• اسهال و درد شکم

علائم شدید و خطرناک هانتاویروس زمانی مطرح می‌شود که بیمار دچار تنگی نفس، سرفه، درد یا فشار قفسه سینه، افت فشار خون، کاهش اکسیژن، گیجی، ضعف شدید یا بدتر شدن سریع حال عمومی شود. در تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی، علائم می‌تواند با تب ناگهانی، سردرد شدید، درد پشت و شکم، تهوع، تاری دید، قرمزی چشم، افت فشار خون، شوک و نارسایی حاد کلیه همراه شود.

اگر فردی در چند هفته اخیر با موش، لانه جوندگان، انبار آلوده، خانه متروکه، باغ، مزرعه یا محل پر از فضولات جوندگان تماس داشته و دچار تب، درد عضلانی یا تنگی نفس شده است، باید سریع معاینه شود. در سندرم ریوی هانتاویروس، علائم می‌توانند سریع پیشرفت کنند و مراقبت زودهنگام در بیمارستان اهمیت زیادی دارد.

علت بیماری، ورود یکی از انواع هانتاویروس به بدن انسان است. این ویروس‌ها معمولا در جوندگان خاصی مخزن طبیعی دارند. هر نوع هانتاویروس اغلب با یک گونه جونده مشخص ارتباط دارد. وقتی این جوندگان در خانه، انبار، مزرعه، کلبه، باغ یا محل کار حضور داشته باشند، احتمال آلودگی محیط با ادرار، مدفوع یا بزاق آنها بیشتر می‌شود.

خطر اصلی زمانی بالا می‌رود که ترشحات خشک‌شده جوندگان در هوا پخش شود. برای مثال، جارو کردن خشک محیط آلوده، تکان دادن وسایل انبار، تمیز کردن خانه‌ای که مدت طولانی بسته بوده یا کار در محیط‌های پر از موش می‌تواند تماس با ویروس را بیشتر کند. مهم‌ترین راه انتقال هانتاویروس تنفس ذرات آلوده به ترشحات جوندگان است.

هانتا ویروس از چه راه هایی منتقل میشود؟

ویروس هانتا بیشتر از راه تنفس ذرات آلوده به ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان منتقل می‌شود. راه‌های دیگر شامل تماس دست آلوده با چشم، بینی یا دهان، تماس ترشحات جوندگان با پوست زخمی، گازگرفتگی یا خراش توسط جونده و مصرف غذای آلوده به ترشحات جوندگان است.

انتقال از انسان به انسان در بیشتر انواع هانتاویروس دیده نمی‌شود. استثنای مهم، ویروس آندز در آمریکای جنوبی است که در تماس نزدیک و طولانی با بیمار بوده است بنابراین به‌ندرت می‌تواند بین انسان‌ها منتقل شود.

هانتا ویروس در ایران

هانتا ویروس در ایران جزو بیماری‌های شایع و روزمره نیست، اما از نظر علمی باید به آن توجه کرد. برخی مطالعات سرولوژیک، شواهدی از گردش هانتاویروس در جمعیت انسانی یا گروه‌های در معرض تماس با جوندگان در ایران گزارش کرده‌اند. برای مثال، مطالعه‌ای درباره رفتگران شهری در جنوب غرب ایران وجود آنتی‌بادی IgG علیه هانتاویروس را بررسی کرده است و مرور دیگری، گردش احتمالی این ویروس در جمعیت ایران را مطرح کرده است.

خوشه ۲۰۲۶ هانتاویروس تحت پایش است، اما خطر کلی برای جمعیت جهانی پایین ارزیابی شده و این وضعیت با پاندمی کووید قابل مقایسه نیست. او انتقال اصلی را از جوندگان به انسان دانست و بر کنترل جوندگان، تهویه محیط و ضدعفونی قبل از پاک‌سازی تاکید کرد.

ویروس هانتا می‌تواند کشنده باشد، اما میزان خطر به نوع ویروس، نوع بیماری، سرعت تشخیص و دسترسی به مراقبت بیمارستانی بستگی دارد. WHO گزارش می‌کند که مرگ‌ومیر عفونت‌های هانتاویروس در آسیا و اروپا معمولا کمتر از ۱٪ تا ۱۵٪ است، اما در قاره آمریکا می‌تواند تا ۵۰٪ برسد.

در سندرم ریوی هانتاویروس، خطر مرگ بالاتر است. مرگ‌ومیر هانتاویروس در قاره آمریکا می‌تواند تا ۵۰٪ برسد. این آمار به این معنی نیست که هر تماس با موش کشنده است؛ بلکه نشان می‌دهد بیماری با وضعیت شدید باید خیلی سریع بررسی شده و درمان حمایتی انجام شود.

هانتا ویروس درمان دارد؟

هانتا ویروس درمان اختصاصی و قطعی مانند یک داروی ضدویروس مشخص برای همه انواع ندارد. درمان اصلی، مراقبت حمایتی زودهنگام در بیمارستان است. درمان تاییدشده اختصاصی یا واکسن مجاز جهانی برای عفونت هانتاویروس وجود ندارد و مراقبت باید بر پایش دقیق و کنترل عوارض تنفسی، قلبی و کلیوی تمرکز کند.

در موارد مشکوک به سندرم ریوی هانتاویروس، انتقال فوری به اورژانس یا بخش مراقبت‌های ویژه مهم است. اکسیژن، کنترل فشار خون، مدیریت مایعات، داروهای تب‌بر و مسکن، دستگاه تنفس مصنوعی و در موارد شدید اکسیژن‌رسانی غشایی خارج‌بدنی یا ECMO ممکن است لازم شود.

درمان هانتا ویروس

درمان هانتا ویروس بر اساس نوع درگیری بدن انجام می‌شود. اگر ریه و قلب درگیر شده باشند، تمرکز درمان روی اکسیژن‌رسانی، کنترل فشار خون، مراقبت از قلب، تنظیم دقیق مایعات و بستری در بخش مراقبت‌های ویژه است. اگر کلیه درگیر شده باشد، کنترل آب و الکترولیت، حفظ فشار خون و گاهی دیالیز موقت لازم می‌شود.

آنتی بیوتیک هانتاویروس را درمان نمی‌کند، چون عامل بیماری ویروس است؛ اما پزشک ممکن است تا زمان مشخص شدن تشخیص، در صورت احتمال عفونت باکتریایی همزمان، آنتی بیوتیک تجربی تجویز کند. در موارد تاییدشده هانتاویروس، آنتی بیوتیک به طور روتین لازم نیست، اما پیش از تشخیص قطعی یا در صورت شک به عفونت باکتریایی اضافه، ممکن است مناسب باشد.

عوارض هانتا ویروس

عوارض هانتا ویروس به نوع بیماری بستگی دارد. در سندرم ریوی هانتاویروس، عوارض مهم شامل نارسایی تنفسی، تجمع مایع در ریه، افت فشار خون، شوک، اختلال عملکرد قلب و نیاز به دستگاه تنفس است. در HPS، عوارض مهم شامل ادم ریوی، کمبود اکسیژن، افت فشار خون و درگیری قلبی است و بیمار ممکن است به مراقبت ویژه نیاز پیدا کند.

در تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی، عوارض اصلی شامل افت فشار خون، شوک، نشت عروقی، نارسایی حاد کلیه و اضافه‌بار شدید مایع است. در موارد شدید، بیمار ممکن است به دیالیز نیاز پیدا کند. بهبود کامل در این نوع بیماری می‌تواند چند هفته تا چند ماه طول بکشد.