MOHSEN AZAD

 مسموم شدن با این عنصر به میزان تجمع و انباشت و پخش آن بستگی دارد . فرم غبار و فرم گازی آن نسبت به مایع آن سمیت بیشتری دارد . ترکیبات دو ظرفیتی جیوه از ترکیبات یک ظرفیتی آن سمی ترند .

همچنین ترکیبات جیوه به شکل آلی سمی تر از فرم غیر آلی آن میباشد . جیوه بعنوان سم عمومی سلول عمل میکند یعنی با سولفو هیدرید پروتئین ها پیوند شیمیایی برقرار کرده و با آسیب به غشاء و کاهش میزان RNA سبب از کار افتادن سیستم های آنزیمی میشود .

کلیه ها و سیستم عصبی در برابر این ترکیبات بسیار آسیب پذیر ترند . سمیت جیوه و ترکیبات آن بستگی به میزان انحلال هر یک دارد که بر جذب سطحی و پخش آن در ارگانیسم های بدن تاثیر گذار است .

جیوه به شش ها آسیب حاد زده و به سیستم عصبی مرکزی آسیب مزمن وارد میسازد .

مسمومیت تنفسی حاد بسیار خطرناک است . کلرید جیوه (II ) یکی از سم های قوی با قابلیت خورندگی است . در صورت کاهش دما کلرید جیوه ( II ) به کلرید جیوه (I ) تبدیل میشود که حالت رسوب داشته و به کمک کربن فعال میتوان آنرا جذب نمود . در محیط های صنعتی مسمومیت با بخار جیوه کم و بیش وجود دارد .

جیوه در شکلهای مختلف :

-فرم فلزی جیوه :

در ترمومتر ، باطریها و بعضی از رنگ های پلاستیکی و لامپ های فلورسنت   وجود دارد .

جیوه تنها فلزی است که در فرم عنصر در دمای اتاق مایع است و به راحتی تبخیر میشود ، و استنشاق آن سبب مسمومیت می گردد .

فرم فلزی در چربی محلول بوده ، پس از استنشاق به راحتی از طریق آلوئولها وارد جریان خون می شود .

- فرم غیر آلی جیوه :

در حشره کشها ، آفت کشها ، مواد ضد عفونی کننده و باطریهای خشک و غیره وجود دارد که بلع این نوع ظرف چند ساعت سبب ناراحتی های گوارشی و غیره خواهد شد .

- فرم آلی جیوه :

ترکیبات آلی جیوه در چربی محلول هستند ، برخی از آنها به راحتی تبخیر میشود و وارد فاز گازی میشود . این ترکیبات سبب مسمومیت و التهاب پوست میشوند ، و در چربی انحلال یافته و به سیستم عصبی مرکزی به شدت آسیب میرسانند .

ترکیبات پایدار آلکیل مرکوری برای سیستم عصبی و جنین سمی میباشند .

جیوه جهش زا بوده و سبب ناقص الخلقه شدن جنین می شود به ویژه اگر به صورت آلکیل مرکوری باشد .

ترکیبات جیوه در محیط به وسیله میکرو ارگانیسم های آب و خاک تبدیل به متیل مرکوری شده و میتواند وارد بدن ماهی و سایر آبزیبان شده و نهایتاً توسط انسان مصرف شود .

متیل مرکوری وارد شده از طریق گوارش خصوصاً به سیستم عصبی مرکزی و کلیه ها آسیب میرساند .

- جیوه بین آب و خاک و هوا در حال گردش میباشد . در محدوده مناطق معدنی بیش از سایر مناطق است . و میتوان گفت گازهای ناشی از باطله های معدنی و مواد معدنی کارشده یکی از راههای انتشار این فلز به هواست .

از نکات جالب توجه این است که جیوه تمایل زیادی به شرکت در اجزای گوگرد دار قارچ را دارد و به همین دلیل قارچ های غنی از جیوه را بدون در نظر گرفتن این مطلب که جیوه در خاک وجود دارد یا نه ، در همه جا میتوان یافت . و در جاهایی که آلودگی اتمسفر به این عنصر بالا باشد میزان جیوه قارچ به میزان چشمگیری افزایش می یابد .

همچنین جیوه فابلیت تبخیر از خاک را دارد و تا اندازه ای در گیاخاک و هوموس باقی میماند .

در اثر بسیاری از فرآیند های اشتعال جیوه وارد فاز گازی می شود که باید به نحوی آنرا از محیط زدود .