MOHSEN AZAD

آيا اغلب دچار دل پيچه يا نفخ هستيد؟ آيا در اجابت مزاج مشكلي داريد؟ اگر چنين است ممكن است سندرم روده تحريك‏پذير ياIBS داشته باشيد.

بعضي اوقات اين بيماري را كوليت عصبي نيز مي‏گويند. افرادي كه IBS دارند دستگاه گوارششان به صورت غيرعادي به بعضي مواد يا استرس ها واكنش نشان مي‏دهد كه منجر به علائمي مانند دل پيچه، احساس نفخ و بزرگي شكم، سروصداي روده و يبوست يا اسهال متناوب مي‏شوند.

در دستگاه گوارش شما عضلات روده منقبض مي‏شوند تا غذا را در طول دستگاه گوارشي حركت دهند. اين انقباض عضلاني موتيليتي ناميده مي‏شود. موتيليتي طبيعي به معناي عبور منظم غذا در طول دستگاه گوارش با آهنگ يكنواخت و نه خيلي تند يا كند است. همانطور كه غذا در طول دستگاه گوارش شما حركت مي‏كند، بدن مواد غذايي را برداشت مي‏كند و مواد زايد كه بايد دفع شود به عنوان مدفوع به خارج رانده مي‏شود.

وقتي سندرم روده تحريك‏پذير داريد حركت طبيعي و موزون دستگاه گوارش (بخصوص روده بزرگ) بهم خورده است. اين حركت ممكن است تند يا كند يا نامنظم شود.

اگر مدفوع به قدري سريع در روده بزرگ حركت كند كه آب آن جذب نشود، مدفوع شل و آبكي (اسهال) ايجاد مي‏شود.

اگر مدفوع به كندي در روده بزرگ حركت كند آب زيادي جذب خواهد شد و مدفوع خشك و سفت خواهد شد (يبوست). اگر موتيليتي گاهي تند و گاهي كند شود ممكن است گاهي اسهال و گاهي يبوست داشته باشيد. همچنين مدفوع و گاز ممكن است پس زده شود و باعث احساس فشار دردناك و دل پيچه گردد.

كشيدن سيگار، خوردن بعضي غذاها بخصوص بعضي ميوه‏ها و سبزيجات، نوشيدن الكل يا نوشيدن مواد كافئين‏دار يا احساس فشار روحي و اضطراب مي‏توانند كار دستگاه گوارش را تغيير دهند و به اختلالات حركتي روده منجر شده كه آن هم باعث سندرم روده تحريك‏پذير مي‏شود.

اين به آن معنا نيست كه شما بيماري هايي مانند سرطان، التهاب راست روده يا زخم داريد بلكه به اين معنا است كه سيستم گوارشي شما آن طور كه بايست كار نمي‏كند.

هرچند كه با اطمينان نمي‏توان علتي براي اين سندرم معين كرد ولي مي‏توان گفت مشكل در اعصاب يا عضلات سيستم گوارشي باشد.

اگرچه علائم سندرم روده تحريك‏پذير معمولاً بطور متناوب سالها ادامه پيدا مي‏كند و براي بيمار رنج‏آور است اما مي‏تواند با انجام بعضي كارها وضعيت راحت‏تري داشته باشد و بايد اطمينان پيدا كند كه اين ناراحتي حتي يك روز از عمر او را كوتاه 
نخواهد كرد.

بدانيد که هيچ آزمايشي نمي‏تواند وجود سندرم روده تحريك‏پذير را تأييد كند اما ممكن است پزشكتان آزمايشاتي را جهت رد مسائلي كه شبيه اين سندرم را ايجاد مي‏كنند توصيه نمايد.

ممكن است پزشك درباره علائم، نوع غذايي كه مي خوريد، منشأ احتمالي فشارهاي روحي در زندگيتان و ديگر چيزها سؤال كند، يا آزمايش مدفوع جهت وجود خون يا باكتري ها و انگل‏هاي بيماريزا درخواست نمايد، تست‌هايي از قبيل تصويربرداري از روده ها با اشعه و يا سيگموئيدوسكپي ( مشاهده قسمت‏هاي پاييني روده بزرگ از طريق يك لوله انعطاف‏پذير) نيز ممكن است با نظر پزشك انجام شود.

داروهاي معيني مي‏تواند به تنظيم كار دستگاه گوارشي شما كمك كنند.

ممكن است يك يا چند نوع از اين داروها با نظر پزشك براي شما تجويز شود ولي به هرحال درمان دارويي، اين ناراحتي را بطور كامل درمان نمي‏كند و فقط مي‏تواند به كنترل علائم كمك نمايد. بدليل اينكه بعضي از داروها سندرم روده تحريك پذير را بدتر مي‏كنند هر دارويي را نبايد مصرف كرد بخصوص مسهل‏ها، مگر اينكه پزشك براي شما تجويز كرده باشد.

ممكن است پزشك تغييراتي در نحوه و فرم زندگي شما براي كنترل روده تحريك‏پذير پيشنهاد كند. مهمترين پيشنهادات شامل تغيير رژيم غذايي و كاهش فشارهاي روحي است.

غذا مي‏تواند يكي از علل مهم سندرم روده تحريك‏پذير باشد. مي‏توانيد با انجام و دقت در امور ذيل وضعيت بهتري را تجربه كنيد:

از پزشكتان سؤال كنيد آيا لازم است غذاهاي پرفيبر به غذاي خود اضافه كنيد (از قبيل نان جو و گندم، سبزي‏ها و ميوه‏هاي تازه و غله‏هاي سبوس‏دار) اگر مشكلتان يبوست است غذاهاي پرفيبر بخوريد ولي براي جلوگيري از ايجاد نفخ به دفعات و با حجم كم اين غذاها را استفاده نماييد. فيبرها مدفوع را نرم كرده و باعث عبور آسان آن از روده بزرگ مي‏شوند.

دقت كنيد كدام غذاها شما را اذيت مي‏كند، از آنها پرهيز كنيد. براي مثال خوردن بعضي محصولات لبني مانند شير كه مي‏تواند ايجاد نفخ كند.

روزانه 6 تا 8 ليوان آب بنوشيد ولي از خوردن غذاهاي آبكي مانند آش يا آبگوشت بصورت پرحجم در يك وعده خودداري كنيد.

از مصرف زياد حبوبات (نخود، لوبيا، عدس و لپه) و بقولات ( آجيل و تخمه) پرهيز كنيد.

حتي‏الامكان از نوشيدن آب زياد هنگام غذا خوردن پرهيز شود.

از تند خوري و مصرف با عجله غذا پرهيز شود.

از الكل، كافئين و قهوه پرهيز كنيد.

فشار روحي و اضطراب يا افسردگي منجر به تشديد علائم روده تحريك‏پذير مي‏گردد. فراگيري اينكه چگونه فشار روحي را كنترل كنيم به بهبود وضعيت مزاجي كمك خواهد كرد. ابتدا علل فشار روحي را در زندگيتان مشخص كنيد و راههاي تازه براي كنار آمدن با آن را ياد بگيريد.

ورزش مرتب راه مهمي براي رهايي از فشار روحي است.

همچنين ورزش با بهتر كردن حركات روده‏اي به درمان يبوست كمك مي‏كند. در موارد نادري مراجعه به روانپزشك و استفاده از داروهاي ضد اضطراب يا افسردگي ضرورت پيدا مي‏كند.