MOHSEN AZAD

آيا مي‌دانيد فرم و شکل طبيعي زانوها به ‌صورتي است که وقتي قوزک پاها کنار يکديگر قرار گرفته‌است، نبايد فاصله چنداني بين زانوها وجود داشته باشد؟ يعني اگر به هر دليلي فاصله بين زانوها افزايش يابد، در حالي که قوزک‌ها به هم چسبيده است، پاها حالت پرانتزي و اگر با وجود کنار هم بودن زانوها، بين مچ پاها يا قوزک‌ها فاصله ايجاد شود، حالت ضربدري پيدا مي‌کند.

در اين ميان، زانوي ضربدري از مشکلات استخواني است که دختران نوجوان را بيشتر تهديد مي کند و به گفته دکتر سهيل مهدي پور، جراح ارتوپدي، اگر جنبه فيزيولوژيک داشته باشد به درمان خاصي نياز ندارد و تا سن بلوغ رفع مي شود. به بيان ديگر نوع فيزيولوژيک يا خوش خيم پاي ضربدري در کودکان از دو تا چهار سالگي ديده مي شود و بتدريج تا هفت يا هشت سالگي يا پيش از بلوغ، خود به خود اصلاح مي شود.

بررسي ها نشان مي دهد پاي ضربدري در کودکان، معمولا با کف پاي صاف همراه است و اين حالت، حتي بدون استفاده از کفش طبي بتدريج تا هشت سالگي اصلاح مي شود. البته چنين نتيجه اي پس از انجام بررسي هاي تخصصي از نظر اين که بيماري استخواني خاصي وجود نداشته باشد، به دست مي آيد.

دکتر مهدي پور در گفت و گو با «جام جم»، کم تحرکي، الگوهاي تغذيه اي نامناسب و زندگي شهرنشيني را ازجمله عوامل اصلي موثر در بروز مشکل زانوي ضربدري مي داند و اظهار مي کند: امروزه زندگي آپارتماني، نبود فضاي کافي براي تحرک و ورزش در مدارس و همچنين پيروي از الگوهاي نادرست تغذيه اي، نوجوانان را به دردسرهايي انداخته است، بويژه دختران در سنين بلوغ که صفحه رشد استخواني شان باز است، تحت تاثير اين عوامل، بيشتر در معرض تهديد هستند. درواقع اگر مواد مغذي، املاح معدني و ويتامين D در استخوان ها به قدر کافي وجود نداشته باشد يا وزن نوجوان بالا باشد، انحراف در راستاي اندام به وجود مي آيد. رئيس انجمن جراحي زانو، آرتروسکوپي و آسيب هاي ورزشي ادامه داد: به همين دليل برخي دختران در نوجواني به زانوي ضربدري مبتلا مي شوند و برخي پسران به علت وزن زياد يا سوء تغذيه و محروميت از نور خورشيد دچار زانوي پرانتزي مي شوند. پس لازم است در سنين پيش از بلوغ، خانواده ها بيشتر مراقب سلامت فرزندان باشند.

مشکلات ارتوپدي اغلب فيزيکي و مکانيکي است. يعني مشکلاتي است که به قوام استخوان ها، استحکام آنها، زواياي اندام و راستاي ستون فقرات بازمي گردد که برخي ممکن است منشأ ژنتيکي داشته باشد که به نام بيماري هاي مادرزادي ارتوپدي شناخته مي شود و برخي ديگر نيز در دوران رشد و به شکل اکتسابي فرد را مبتلا کنند.

دکتر مهدي زاده با اشاره به اين که گروه ديگري از اين مشکلات به علت بروز حوادث، تروماها و سوانح ناشي از حوادث شغلي، ورزشي، جاده اي رخ مي دهد، توضيح مي دهد: درواقع آسيب هاي ضربه اي صفحه رشد و شکستگي ها در قسمت پايين ران و بالاي ساق پا مي تواند از عوامل بروز پاي ضربدري باشد. همچنين عوارض التهابي و مزمن ازجمله برخي بيماري هاي زانو و عفونت هاي مفصلي يا درمان نشده نيز مي تواند عارضه پا ضربدري را به همراه داشته باشد. اين جراح ارتوپدي با تاکيد بر اين که مفاصل با حرکت کردن سالم مي ماند، اضافه مي کند: کار و فعاليت بيش از حد، پياده روي در ساعات متمادي، بيش از حد ايستادن، از پله بالا و پايين رفتن مداوم و پشت ميز نشستن ممتد ازجمله دلايل بروز عوارض التهابي و مزمن زانوست. چنين عوارضي در صورت درمان شدن مي تواند به کماني شدن پاها و بروز عوارض استخواني منجر شود.

شکستگي هاي مکرر، بيماري راشيتيسم يا نرمي استخوان، تغيير شکل استخواني و پاي پرانتزي از مشکلاتي است که مي تواند تحت تاثير تغذيه نامناسب مادر در دوران باردهي و شيردهي و مشکلات تغذيه اي کودک، بويژه کمبود ويتامين D و کلسيم اتفاق بيفتد. درواقع، کمبود ويتامين D مي تواند به تغيير شکل مفاصل منجر شود که انجام راديوگرافي، آزمايش ويتامين D و عکس گرفتن از مچ دست مي تواند بيان کننده علت اين تغيير شکل ها باشد. درواقع، متخصصان ارتوپدي بر مبناي اين آزمايش و عکس ها مي توانند در صورت لزوم براي کودک، ويتامين D يا شربت کلسيم تجويز کنند و به همين دليل به والدين توصيه مي کنند در برنامه تغذيه اي فرزند خود حتما از لبنيات، شير و سبزيجات استفاده کنند و آنها را در معرض مداوم اشعه آفتاب قرار دهند تا ويتامين D بدن فرزندشان تامين شود.

متاسفانه مشکل افراد بزرگسال مبتلا به عارضه پاي ضربدري اين است که دچار آرتروز زودرس مي شوند. به همين دليل، دکتر مهدي زاده جلوگيري از عوارض آرتروز را دليل اصلي پزشکان براي انجام جراحي در اين افراد مي داند و مي گويد: اين نوع عمل جراحي با هدف اصلاح محور اندام تحتاني صورت مي گيرد و هدفش جلوگيري از بروز آرتروز است و هيچ پزشک ارتوپدي آن را براي رفع درد جلوي زانو يا زيبايي توصيه نمي کند، ولي مي تواند نتيجه يک عمل زيبايي را نيز داشته باشد و پاها را از نظر ظاهري اصلاح کند.