MOHSEN AZAD

ظاهرا بعد از اينکه حس حرکتي‌ام برگشته بود سعي داشتم اون چيز سنگيني که روي قفسه سينه‌ام بود را از خودم دور کنم. او که اين صحنه را ديده‌بود من را تکان داده بود و بيدارم کرده بود وقتي از خواب بيدار شدم به شدت ترسيده بودم و در عين حال احساس تشنگي بسيار زيادي مي‌کردم. به گزارش فردا نيوز، شايد براي شما هم تجربه‌هايي از اين دست پيش آمده باشد؛ مشکلي که اصطلاح علمي‌اش«فلج خواب» است و ايراني‌ها آن را «بختک» مي‌نامند. تقريبا به تعداد فرهنگ‌هايي که در جهان وجود دارد، اسامي مختلفي براي اين مشکل ايجاد شده و طي قرن‌ها، انواع اجنه، اهريمن‌ها و نفرين‌ها مقصر دانسته شده‌اند. پزشکان مي‌گويند اغلب آنچه به عنوان بختک در ميان عموم مردم رايج است، پديده‌اي موسوم به «فلج خواب» است. علائم بختک چيست؟ بختک يا فلج خواب چند علامت مشخص دارد که مهم‌ترين آن ناتواني در حرکت دادن بدن و صحبت کردن است به طوري که فرد به دليل ترس و دلهره مي‌خواهد فرياد بزند اما انگار بي‌فايده است. از ديگر علائم اين مشکل احساس خفگي است به گونه‌اي که فرد تصور مي‌کند به زمان مرگ نزديک شده و انگار موجودي روي قفسه سينه او قرار گرفته است. در اين وضعيت ممکن است توهمات شنيداري،‌ ديداري يا حتي لمسي اما رؤيا مانند نيز اتفاق بيفتد؛ چيزهايي مثل احساس حضور فردي در اتاق، احساس فشردگي در قفسه سينه، ديدن منبع نور، شنيدن صداي افراد، ديدن شبح،‌ تجربه خروج از بدن و... طبيعي است که بارزترين علامت در اين حالت احساس وحشت و اضطراب است. آيا پاي شياطين در ميان است؟ در مورد پديده فلج خواب باورها و تفسيرهاي مختلفي در فرهنگ‌ها و جوامع مختلف وجود دارد. همانطور که گفته شد ايراني‌ها اين پديده را به نام «بختک» مي‌شناسند. بعضي‌ها هم از آن تعبير به جن‌زدگي مي‌کنند و تمام اتفاقاتي که براي فرد مي‌افتد به گردن ديوهاي بدسرشت و اجنه مي‌اندازند. ايرلندي‌ها هم بر اين باورند که فلج خواب بر اثر دروغي که روز قبل گفته شده بروز مي‌کند. اما آنچه بارز است اين است که طي قرن‌ها باور عمومي بر اين است که اين مشکل با انواع اجنه و نفرين‌ها مرتبط است. چطور مي‌شود پيشگيري کرد؟ فلج خواب يک اختلال خواب بي‌خطر است بنابراين مي‌توان با رعايت برخي موارد آن را از بين برد يا تکرارش را به حداقل رساند. نخوابيدن به پشت، کاهش استرس، به اندازه کافي خوابيدن،‌ انجام ورزش‌هاي منظم، زياد غذا نخوردن و ننوشيدن کافئين همگي از عواملي است که مي‌تواند از چنين وضعيتي پيشگيري کند. براي به دست آوردن سريع هوشياري بهتر است فرد سعي کند انگشتان دست و پا همچنين چشمانش را به شدت تکان دهد و به دنبال آن سرش را حرکت دهد. در مواردي که فلج خواب به مدت 6 ماه، دست‌کم هفته‌اي يک بار در فرد رخ ‌دهد بايد از دارودرماني استفاده کرد. چرا ايجاد مي‌شود؟ تحقيقات انجام شده نشان مي‌دهد، فلج خواب يک اختلال ژنتيک است و تمام افرادي که اين موضوع را تجربه مي‌کنند در سلول‌هايشان ماده‌اي به نام «HLA-DR2» دارند. از ديگر عواملي که مي‌توان براي فلج خواب در نظر گرفت اضطراب و استرس،‌ اختلال ترس و همچنين اختلال در نظم خواب است. به گونه‌اي که در برخي موارد افراد اظهار مي‌کنند زماني که روز خسته‌‌کننده يا پراسترسي را گذرانده‌اند، بيشتر از هميشه اين حالت سراغ‌شان آمده است. از ديگر موارد ايجاد کننده اين حالت مي‌توان به تغييرات در سبک زندگي يا مصرف قرص‌هاي خواب‌آور و آنتي‌هيستامين‌ها اشاره کرد. گفته مي‌شود افرادي که به صورت طاق باز يا به اصطلاح به پشت مي‌خوابند، بيشتر به فلج خواب دچار مي‌شوند. آيا خطرناک است؟ تحقيقاتي که به‌تازگي انجام شده حاکي از آن است که بين 25 تا 30درصد از جمعيت کلي جهان، در طول عمر خود دست‌کم يک بار فلج خواب را تجربه کرده‌اند که در اين ميان 95درصد از آنها تجربه حوادث وحشتناک را در خواب داشته‌اند. مجموع اين عوامل نشان مي‌دهد اين پديده شيوع بالايي دارد. نکته مهم ديگر آن است که با توجه به نقش ژنتيک در بروز اين مشکل اگر يکي از اعضاي خانواده دچار اين مشکل باشد، احتمال اينکه ديگر اعضاي خانواده هم به آن مبتلا شوند، وجود دارد. از نگاه جنسيتي به طور معمول احتمال بروز فلج خواب در زنان دو تا چهار برابر بيشتر از مردان است. اگرچه بسياري از افرادي که با اين مشکل مواجهند، از اتفاقاتي که مي‌افتد آگاه نبوده و دچار وحشت مي‌شوند، ولي اين فرايند اصلا خطرناک نيست و در عرض چند لحظه پايان مي‌يابد و هيچ گونه عارضه‌ جسمي را در پي نخواهد داشت. دماغ بختک را چنگ بزنيد! عوام روايت ديگري از بختک داشتند. آنها بر اين باور بودند که بختک کنيز اسکندر بود! هنگامي که کلاغ به مشک محتوي آب حيات که اسکندر با خود از ظلمات آورده بود منقار زد و آب حيات بر زمين ريخت، اين کنيز بي‌درنگ مشتي از آن آب را برداشته و نوشيد و اسکندر که خشمگين شده بود به ضرب شمشير بيني او را کند و بختک از گل، بيني ديگري براي خود ساخت! بختک اگر کسي را ببيند که طاقباز خوابيده به سينه او مي‌جهد. اگر در آن حال فرد بيدار شود، به بيني او چنگ بيندازد، بختک از بيم آنکه بيني‌اش کنده شود گنجي از گنجه‌ اسکندر را که مي‌شناسد رشوه خواهد داد تا دست از بيني‌اش بردارد! بختک چيست؟ اين پديده با نام «Sleep Paralysis» شناخته مي‌شود. هنگام به خواب رفتن يا هنگام بيدار شدن صبحگاهي و در مرحله «REM» خواب(يعني مرحله‌اي که در آن رويا مي‌بينيم)، بدن به طور طبيعي براي چند ثانيه يا گاهي تا چند دقيقه دچار فلج موقت مي‌شود. در اين حالت فرد به هيچ عنوان قادر به حرکت نيست ولي در عين حال حس‌مي‌کند نسبت به تمام وقايع اطراف خود آگاه است. بختک زماني رخ مي‌دهد که مغز از وضعيت «REM» بيرون مي‌آيد اما فلج موقت بدن همچنان باقي مي‌ماند. در واقع طي خواب و زماني که فرد در حال رؤيا ديدن است، مغز انتقال سيگنال‌هاي عصبي به سوي عضلات اسکلتي بدن را متوقف مي‌کند و علت آن هم اين است که فرد رؤياهايش را به مرحله عمل نرساند مثلا اگر خواب دويدن مي‌بيند، ‌از تختخواب بلند نشود و شروع به دويدن نکند. وقتي فرد مي‌خواهد از خواب بيدار شود مغز دوباره کنترل عضلات را به دست مي‌گيرد و آنها را از حالت فلج خارج مي‌کند. در فلج خواب ناهنجاري‌هاي مغزي ايجاد مي‌شود که در نتيجه آنها مکانيسم‌هاي عصبي در زماني نامناسب فعال شده‌اند. در اصل اين افراد به جاي آنکه خواب خود را با امواج آهسته مغزي شروع کنند، مستقيم وارد مرحله عميق مي‌شوند.
موضوعات مرتبط: مطالب دیگر