MOHSEN AZAD

جفت مجراي حياتي خون فرزند شماست، اما آيا مي‌دانستيد که نيز اولين ضدافسردگي اوست؟ درباره اين عضو حياتي مهم بيشتر بدانيد...

کلمه جفت يا placenta در زبان انگليسي از واژه لاتين براي کيک گرفته شده است. جفت کارهاي زيادي بيش از صرفا انتقال مواد مغذي از مادر به جنين را اجرا مي‌کند. جفت تنها براي نگهداشتن بندناف در جايگاه خود و ديواره‌اي براي جداسازي دو جريان خوني نيست. جفت فقط مجموعه‌اي از سلول‌هاي غيرفعالي نيست که براي مجوز عبور آزادانه مواد بين مادر و جنين، نقش پليس راهنمايي را بازي کند. نه تنها جفت به ويژه براي تبادل اکسيژن و ضايعات توليدي درون مادر که نيز براي خلق ترکيبات شيميايي حياتي براي رشد جنين آفريده شده است. جفت بسياري از هورمون‌هايي را خلق مي‌کند که ادامه بارداري را ميسر مي‌سازد و به رشد جنين کمک مي‌کند. پيش از جنين در رحم خود را مستقر کرده و پس از آن رحم را ترک مي‌کند.

پژوهشگران شواهدي يافته‌اند که جفت نقش مهمي را در رشد مغز جنين طي مراحل اوليه بارداري ايفا مي‌کند. براساس گفته‌هاي پت لويت، رييس موسسه ژنتيک اعصاب زيکا در کاليفرنيا، تجربيات در موش‌ها نشان داده است که طي يک محدوده زماني کليدي، جفت منبعي از سروتونين شيميايي (سروتونين، مادّه شيميايي مهمي در مغز است که به عنوان «انتقال‌دهنده عصبي» شناخته مي‌شود. انتقال‌دهنده عصبي، مولکولي در مغز است که به سلّول‌هاي عصبي کمک مي‌کند که با يکديگر کار کنند.) مي‌شود که به تعيين سيم‌کشي مدار کليدي در مغز کمک مي‌کند. اين يافته‌ مي‌تواند براي کمک به تشريح مشکلي باشد که منجر به اختلالات مغزي مثل اوتيسم و اسکيزوفرني مي‌شود. پژوهش‌هاي گروه لويت اين مسئله را زماني کشف کردند که درباره نقش سروتنين در رشد اوليه مغز پژوهش مي‌کردند. آنها به تاثير مواد شيميايي در قسمت جلويي مغز به نام مغز پيشين توجه داشتند. آقاي لويت مي‌گويد: مغز پيشين مداري دارد که مي‌دانيم، در بيماري‌هاي اوتيسم، اسکيزو فرني، اختلال دو قطبي، اضطراب و افسردگي مختل شده‌ است.

لويت و تيم او خواستار درک اين مطلب بودند که چگونه سروتونين به مغز پيشين جنين درحال رشد منتقل مي‌شود. او مي‌گويد: تجربيات در موش‌ها نشان داد که حداقل در اوايل اين روند، سروتنين از خود جنين نمي‌آمد. بنابراين آنها پنداشتند که بايد از منبع آشکار ديگري يعني مادر منتقل شود.

اما تجربيات از سوي گروه لويت نشان داد که راهي براي رسيدن سروتنين مادر به جنين وجود نداشت، يعني در حقيقت سروتنين نمي‌توانست از جفت عبور کند تا به جنين رسد.

بنابراين اعضاي گروه مجبور شدند، تا امکان ديگري را بررسي کنند، يا شايد منبع سروتنين را که خود جفت بود. به عبارت ديگر، جفت تنها سروتنين را طي دوره ويژه‌اي از رشد اوليه نوزاد توليد مي‌کرد و سپس متوقف مي‌شود.

لويت مي‌گويد: پژوهشي ديگر نشان مي‌دهد که احتمالا سروتنين تنها انتقال‌دهنده شيميايي مغز و ساخته شده بوسيله جفت نيست. او تشريح مي‌کند: نشانه‌هايي وجود دارد که جفت مي‌تواند دوپامين را نيز بسازد که همچنين در سيم‌کشي مغز و بيماري‌هاي رواني دست‌اندرکار است. آنچه که اين پژوهش نشان مي‌دهد، اين است که جفت خودش منبع نشانه خاصي در يک دوره بسيار ويژه‌اي از رشد است که مغز جنين جديد را تحت تاثير قرار مي‌دهد و آن اطلاعات در تشخيص خطراتي حياتي است که احتمالا باعث ابتلاء کودک به مشکل اوتيسم يا بيماري‌هاي رواني مي‌گردد.

نقش اوليه جفت، تضمين انتقال اکسيژن به درون و خارج سازي دي‌اکسيد کربن از جريان خون جنين است، اما ضايعات خوني تنها به اکسيژن محدود نمي‌شود و نيز شامل ضايعات ديگري مي شود که از طريق جنين توليد مي‌شود. جفت به همان روشي که رسيدن خون به جنين را تضمين مي‌کند، در تضمين رسيدن برخي از مواد مغذي نيز نقشي بازي مي‌کند.

جفت قطعه‌اي از ابزار زيستي بسيار پيچيده و کامل است. جفت کمي به کليه مصنوعي شباهت دارد و به خون شما و فرزندتان اجازه مي‌دهد تا در تماسي بسيار نزديک اما متمايز از يکديگر باشند. به اين ترتيب، انتقال مواد مغذي و اکسيژن را بين مادر و فرزند و برگشت ضايعات توليدي مثل اکسيد کربن از جنين به مادر را ممکن مي‌سازد. عملکرد جفت مانند شش‌ها، کبد و سيستم گوارشي براي جنين است.

جفت در توليد هورمون‌ها نيز نقش مهمي را بازي مي‌کند. ماده جفتي محرک غدد جنسي انسان يا Hcg و نيز استروژن و پروژسترون از طريق جفت توليد مي‌شوند.

جفت همچنين عملکرد مهم پشتيباني از فرزند شما را در برابر عفونت‌هاي احتمالي اجرا مي‌کند، اما هميشه در تفکيک بين مواد خوب و بد توانا نيست و به اين علت است که بارداران بايد از مواد زيان‌آور دوري کنند.

جفت تا چه اندازه‌اي بزرگ مي‌شود؟

در طول دوران بارداري، از نزديک رشد و توسعه جنين را پيگيري کرده‌ايم، اما بندرت چگونگي رشد جفت را ديده‌ايم.

- در هفته 10 بارداري، جفت تقريبا در حدود 20 گرم خواهد بود.

- در هفته 20 بارداري، جفت در حدود 170 گرم وزن خواهد داشت.

- در هفته 30 بارداري، وزن آن 430 گرم و در دوره کامل جفت حدودا 650 گرم وزن خواهد داشت!

جفت طي دوران بارداري رشد مي‌کند.

گسترش انتقال خون مادر به جفت نشان مي‌دهد که در انتهاي سه ماهه اول بارداري تکامل يافته است.