MOHSEN AZAD

تلفیق زیبایی و پوشش اسلامی مساله یی است كه در میان كشورهای اسلامی مدت هاست زنان این جوامع را درگیر خود كرده است.

زنانی كه بنا به دستورات دینی، معتقد به حجاب اسلامی و پوشاندن مو و بدن خود هستند و در عین حال نمی خواهند آنچه در بازار مد و لباس های روز برای زنان به میان می آید را از دست بدهند. زیباپوشی و میل به زیبا نمایان شدن از امیال همیشگی انسان ها بوده و زن و مرد نمی شناسد.

زنان اما در این میان با محدودیت هایی كه در پوشش های اسلامی برایشان وجود دارد نمی توانند به هر لباس و پوششی روی آورند. جوامع اسلامی از شرق دور، خاورمیانه و كشورهای آفریقایی گرفته تا مسلمانان اروپا و امریكا همه در یك مساله اشتراك دارند و آن پوشش اسلامی زنان است. اما این مساله در هر كشوری بنا به عرف و رسوم خاص آن كشور متفاوت است.

همه این زنان سعی در بهتر و زیباتر ظاهر شدن در جامعه دارند با رعایت حدود حجاب اسلامی. امروزه در بسیاری از كشورها مانند تركیه، اندونزی، تایلند، مصر و مالزی به موازات در نظر گرفتن قوانین اسلامی درباره پوشش های زنانه، بهره گیری از آخرین تحولات در دنیای مد و لباس نیز در طراحی پوشش های اسلامی برای زنان مورد توجه قرار گرفته است. مالزی از كشورهای پیشرو در برپایی نمایشگاه های مد و لباس اسلامی است.

از سال 2008 نخستین نمایشگاه ها را برگزار كرده و نمایشگاه هایی را هم در كشورهایی چون امارات متحده عربی، اندونزی و موناكو به همت سازمان حمایت از مد اسلامی برگزار كرده است. اما در برخی كشورها همچنان سنت های قدیمی حكمفرماست.

چین، عراق، سوریه، سودان و برونئی از جمله این كشورها هستند كه پای مد و لباس های روز كمتر به آنجا رسیده و همچنان طبق سنت های قدیمی خود لباس می پوشند.

در سال های اخیر شاهد تحولات عظیمی در این عرصه بوده ایم چراكه در این سال ها بسیاری از طراحان مشهور و صاحبنام در زمینه طراحی مد لباس در تلاش بوده اند تا با طراحی و به نمایش گذاشتن لباس های مختلف و بسیار زیبایی كه براساس قوانین حاكم بر جوامع اسلامی تهیه می شوند در سبك زندگی زنان مسلمان تغییرات قابل توجهی را به وجود آورند.

در سال های اخیر لزوم طراحی و برگزاری نمایشگاه براساس ویژگی های اسلامی مورد توجه بسیاری از طراحان دنیای مد و لباس قرار گرفته است.

بسیاری از دختران جوان مسلمان ضمن ابراز علاقه به پیروی از مدهای زیبا، معتقدند كه پیروی از مد روز مانع رعایت حجاب آنها نخواهد شد. پوشش زنانه؛ بحثی كه از دیرباز مساله یی با حواشی مخصوص به خود در جوامع اسلامی بوده و هست.

زنان ایرانی از دیرباز بر اساس قوانین دینی و عرفی جامعه، به پوشاندن خود می پرداختند؛ پوششی كه در عصرهای مختلف در این كشور شكل و شمایلی متفاوت به خود گرفته و در هر دوره یی یك نوع لباس برای آنان در نظر گرفته می شد. برخی لباس ها برگرفته از سنت ایرانی بود و برخی بر اساس سنت اعراب.

اوایل قرن بیستم لباس های مد اروپا و كشورهای غربی هم وارد عرف جامعه شده بود و زنان ایرانی با شمایلی شبیه به اروپاییان در خیابان ها و شب نشینی ها ظاهر می شدند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 57، پوشش زنان رنگ و روی دیگری به خود گرفت و رعایت حجاب اسلامی در همه اماكن عمومی تبدیل به قانون شد.

پوشش زنان در دهه 60 كه نخستین دهه پس از پیروزی انقلاب بود با آنچه امروز در اماكن عمومی شاهدش هستیم تفاوتی دارد از زمین تا آسمان. دختران امروز پوشش اسلامی را در قالب رنگ ها و طرح های شادی می خواهند كه شاید از نگاه دختران سه دهه پیش پوششی نادرست تلقی می شد. آنچه در این بین اهمیت دارد، قالب است كه اسلامی است.

و چه بهتر كه این قالب زیباتر از قبل در جامعه ظاهر شود. ایران فشن یا همان فشن اسلامی موسسه یی است با هدف ترویج زیبایی های پوشش اسلامی با برگزاری دوره های آموزش مدلینگ یا همان اصطلاح خودشان «بهپوشی».

بهپوشانی از سراسر كشور گرد هم آمده اند تا با تمرین های پیاپی بتوانند به دور از مشكلات و موانع شرعی و عرفی در قالب طرحی نو، مد و فشن را به جوانان كشور ارائه دهند؛ فشنی كه پسوند اسلامی بودن را یدك می كشد و برای ارائه این قالب متفاوت، برنامه یی درخور زنان و دختران كشورهای اسلامی دارد.

مانكن ها در همه جای دنیا با استانداردهای خودشان سعی در نشان دادن این لباس ها دارند و ما به نحوی سعی در نشان دادن وجهی دیگر از پوشش اسلامی داریم كه این وجوه نه تنها هیچ مغایرتی با دین اسلام ندارد، كه بر اساس احادیث و روایات، كت واك یا همان مدل راه رفتن روی استیج را به روش اسلامی تدارك دیده ایم.

برنامه یی كه از سوی یك گروه ایرانی اجرا می شود و قرار است برای نخستین بار هم به همت مسوولانی كه دستی در مد و لباس دارند، در ایران برگزار شود. تركیه كشور همسایه، قطر كشور اسلامی و ژاپن كشوری كاملا غیراسلامی و فرسنگ ها دور از ایران از جمله كشورهایی بودند كه خواستار برگزاری  این شوی متفاوت اسلامی در كشورشان شده اند.

تركیه، با درصد جمعیت بالای مسلمانان، همواره در برپایی نمایشگاه های مد و لباس گام نخست را برداشته و شوی لباس های اسلامی هم یكی از چندین شوی مد و لباس در این كشور بوده است؛ شویی كه فقط لباس های مدل ها پوشیده بوده و بقیه مسائل مانند همه فشن شو ها پیش می رفت.

با وجود این، تركیه از طرفداران این نوع فشن اسلامی با كت واكی متفاوت با استاندارد جهانی شده و از دست اندركاران این برنامه دعوت كرده است تا در كشورش به اجرای برنامه هایشان بپردازند تا همچنان رتبه نخست را در برگزاری شوی لباس، آن هم از نوع اسلامی، داشته باشد.

قطر نیز در میان كشورهای اسلامی به جمع طرفداران این برنامه پیوسته؛ برنامه یی كه طراحش یك ایرانی است و مسلمانان منطقه با راضی كردن طراح آن به برگزاری نخستین اجرای آن در كشورشان، سعی در ثبت آن به نام خود دارند.

كشورهای اسلامی همسایه همواره برگزاركننده شوهای لباس غربی و اسلامی بوده اند و آنچه آنان را به سمت این فشن متفاوت سوق می دهد، تغییراتی است كه طراح مجموعه در نحوه برگزاری آن داده و آن را به فشنی كاملا اسلامی بدل كرده است.

بر آن شدیم كه سری به مجموعه بزنیم. شنیدن حرف های طراح فشن از پشت تلفن كافی نبود. دیدن بهپوش ها از نزدیك و كت واك متفاوت آنان هم خالی از لطف نبود.

شریف رضوی، طراح جوان فشن اسلامی، از اهداف موسسه برای راه اندازی این برنامه چنین می گوید: «هدف ما برگزاری نمایشگاه مد و لباسی با نمونه های زنده بود. نمونه هایی با پوشش كاملا اسلامی. ما در این بین به ریزه كاری هایی دقت كرده ایم تا هیچ رفتاری خارج از شرع و عرف جامعه نداشته باشیم. كت واك اسلامی نمونه یی از این تغییرات مثبت است. طراحان لباسی كه با ما در ارتباط اند طراحان ایرانی و غیرایرانی چون افغان و تاجیك هستند كه با وقوف كامل بر فرهنگ و تاریخ ایرانی، طرح می زنند و ارائه ایده می كنند. این طراحان داخل یا خارج از ایران به سر می برند.»

بهپوشی به جای مدلینگ

«بهپوش» واژه یی است معادل مانكن كه در همه جای دنیا به كار می برند. ایران فشن از این عنوان برای دختران و پسران خود استفاده نمی كند. آنها فرق مانكن و بهپوش را در تفاوت های اخلاقی ای می دانند كه برای هنرجوهایشان قائل هستند.

«اصل قضیه شاید یك چیز است. نشان دادن لباس ها و پوشش های جدید با طراحی های جدید و مد روز. اما مانكن ها در همه جای دنیا با استانداردهای خودشان سعی در نشان دادن این لباس ها دارند و ما به نحوی سعی در نشان دادن وجهی دیگر از پوشش اسلامی داریم كه این وجوه نه تنها هیچ مغایرتی با دین اسلام ندارد، كه بر اساس احادیث و روایات، كت واك یا همان مدل راه رفتن روی استیج را به روش اسلامی تدارك دیده ایم؛ اتفاقی كه در هیچ كشور اسلامی تاكنون رخ نداده است و از زمانی كه كشورهای اسلامی و همسایه از سایت ما بازدید كرده اند و مشروح برنامه هایمان را دیده اند، اشتیاق بالایی به اجرای این برنامه و فشن اسلامی در كشور خودشان دارند.»

زیبا بودن در ایران متفاوت است

رضوی، بومی سازی استانداردها و استفاده از خلاقیت و مفاهیم هنری را از راه های ایرانیزه كردن استانداردهای فشن جهانی می داند. به عقیده او، جامعه ایرانی خصوصا زن های ایرانی تفاوت های عمده یی با جامعه و زنان اروپایی و غربی دارند. تفاوت های فیزیكی، فرهنگی و حتی باورهای درونی  آنها.

«ما هیچ گاه درصدد این نبودیم كه لباس هایی با سایز جهانی را بر تن دختران مان كنیم. از قدیم الایام فیزیك زنان ایرانی با زنان اروپایی تفاوت داشت. ما استانداردهای ایرانی را از تاریخ هنر و فرهنگ خودمان گرفتیم. درباره آقایان اشتراك زیادی وجود دارد اما درباره زنان كار سخت می شود و تفاوت زیاد. در ایران زیبا بودن متفاوت است. معیارهای زیبایی اشتراكاتی دارد و اختلافاتی. از میان قاب های مجسمه ها، نقاشی ها و تاریخ هنر ایرانی به استانداردهایی رسیدیم كه درباره زنان ایرانی از قدیم الایام تا به امروز صدق كرده و می كند. ما با توجه به سلامت عمومی و استانداردهای خودمان باید جلو برویم. اگر صرفا بر اساس استانداردهای جهانی پیش رویم، زنان ما لااقل باید از سلامت جسمانی خود بگذرند.»

ظاهرا این استانداردها با كاری پژوهشی با عنوان شناسایی ریشه های عقیدتی - فرهنگی در زمینه پوشش از 10 سال پیش آغاز شده بود و از چهار سال گذشته شروع به فعالیت كرده است.

اساس كار بر تغییراتی است كه روی یكسری از استانداردهایی كه در این زمینه وجود دارد و با فرهنگ ایرانی- اسلامی سازگار نبوده و بومی نشده بود، انجام شد، مثل سایزها و فرهنگ زیبایی شناسی ما كه با كشورهای غربی تفاوت زیادی دارد.

استانداردهای مدل ها و مانكن ها در سراسر دنیا در موسسه یی به نام AMIسنجیده می شود. اما همه این معیارها بر اساس كشورهای غربی است و با كمی تغییر در ایران به سرانجام می رسد.

رضوی از سختگیری های انتخاب 20 بهپوش از میان پنج هزار داوطلب می گوید: «از وقتی فراخوان اینترنتی روی سایت رفت، بالای پنج  هزار درخواست به دستمان رسید. این پروسه از یك سال و نیم پیش آغاز شده بود كه با توجه به فیلترهای متفاوتی كه داشتیم تنها 20 نفر موفق به كسب امتیازات لازم برای ورود به این دوره های شدند.

داوطلبان با ارسال مشخصات خود، ما را به انتخاب بهپوشان دارای استاندارد نزدیك می كردند. پس از انتخاب و مراجعه حضوری، برای شروع دوره های تئوری و عملی آماده می شدند. آموزش ها هیچ هزینه یی برای بهپوشان ندارد.

كسانی كه به رتبه های یك و دو می رسند، آموزش هایشان كاملا رایگان است و درباره بقیه هنرجویان فقط بخش تئوری هزینه دارد كه اگر علاقه مند به موضوع باشند با پرداخت هزینه كلاس ها برایشان برگزار می شود. برخی دوره ها هم آنلاین و مجازی برگزار می شود كه كاربران با اكانت خودشان وارد می شوند و مطالب را دریافت می كنند.

اصول اولیه را در جلساتی كه هفته یی دو جلسه سه ساعته طی یك ماه و پس از آن دوره عملی و آموزش های جهانی و اسلامی به بهپوشان آغاز می شود. نفرات منتخب باید اساسنامه یی كه تنظیم شده بود را تایید و امضا كنند.

این بخش كار مهم تر از استانداردهای فیزیكی بود و آن چیزی نبود جز پایبندی به اصول اخلاقی ما. در وهله اول شخصیت بهپوش است كه بیننده را جذب می كند. بهپوشان ما صرفا روی سن ظاهر نمی شوند تا الگوی پوشش برای زنان شهر و كشورشان باشند.

این بهپوش ها باید بتوانند به عنوان نمادی از دختر ایرانی در سطح جامعه خود ظاهر شوند و این میسر نمی شود مگر اینكه خودشان باور داشته باشند كه می توانند الگوی رفتاری هم نسلان خویش باشند.» الگوی اخلاقی شدن در كنار الگوی پوشش از اولویت های ایران فشنی هاست. این را از لابلای حرف های بهپوش ها هم می توان شنید.

اغلب دخترانی اند در فاصله سنی 20 تا 30 سال و از خانواده های مذهبی و شهرهای مختلف. بهپوشان بندرعباسی و تربت جامی هم در میان تهرانی ها به چشم می خورند. ناهید كه از كرج برای شركت در این دوره ها به تهران می آید، علاقه بیش از حدش از او یك بهپوش ساخته.

از اعتقادات مذهبی خود و خانواده اش می گوید: «شخصا علاقه زیادی به فشن شوها داشتم. اما برایم مهم بود جایی كه قرار است بهپوش شوم، مرا در مسیر اعتقاداتم پیش ببرد. من به عنوان یك دختر چادری قطعا داشتن پوشش اسلامی برایم از واجبات است. خانواده ام در ابتدا مخالف بودند اما وقتی میثاقنامه موسسه را دیدند راضی به ثبت نام من شدند. ما بهپوشان با گذراندن دوره اخلاق در موسسه، نه تنها ترویج دهندگان زیبایی پوشش بین مردم هستیم، بلكه باید الگوی اخلاقی تمام و كمال برای همسن و سالان خود به شمار آییم. احترام و تقابل با فرهنگ های دیگر از اهداف ما است. ما با كسی سرجنگ نداریم. دیگران در هر فرهنگ و تفكری باید به واسطه جذابیت های ما سراغ فرهنگ ما بیایند. ما با الگو قرارگرفتن سعی در جذب حداكثری افراد از هر فرهنگ و تفكری داریم.»

كت واك بر اساس احادیث و روایات

احادیث و روایاتی كه در دین اسلام درباره زنان و جزییات نحوه رفتارشان آمده كم نیستند. بلند نخندیدن زنان یا راه رفتن آنان بدون حركات بدنی و بدون صدای كفش از جمله این قوانین است. قوانینی كه كت واك اسلامی در خود نهفته دارد. راه رفتن بهپوش ها روی سن بدون صدای كفش شان و بدون حركات بدن و با نگاهی مستقیم و پرهیز از نگاه در چشمان بیننده.

این تغییرات در نحوه راه رفتن بهپوشان برای كشورهای اسلامی تدارك دیده شده است. كشورهایی كه زنان باید از نجابت رفتاری خاصی برخوردار باشند تا در زمره زنان الگو قرار بگیرند. چه الگوی رفتاری در جامعه و چه الگوی پوشش در یك سالن مد.

رضوی با برشمردن تفاوت های استانداردهای اسلامی و جهانی اظهار داشت: «ما با تحقیقاتی كه در این چند سال داشتیم سعی در گنجاندن این جزییات در نحوه پوشش و برخورد بهپوشان مان داشتیم. جذابیت های وابسته به جنسیت، در كت واك جهانی كه مدل ها بر اساس استانداردهای آن روی سن راه می روند، از نخستین معیارهای آن است. نحوه راه رفتن مدل ها در كشورهای دیگر به یك ترتیب است و همه باید از آن پیروی كنند. حتی مدل نگاه كردن و حركاتی كه به بدن هنگام راه رفتن می دهند جزو قوانین غیرقابل سرپیچی است. اما در كت واك اسلامی كه ما تدوین كرده ایم، راه رفتن به طور مستقیم و بدون هیچ حركت بدنی اضافی از سوی بهپوشان با نگاهی به روبه رو انجام می شود. حتی ما سعی داشتیم طبق احادیث و روایات اسلامی، صدای كفش دخترانمان هنگام راه رفتن به گوش شنونده نرسد. بر اساس جوی كه در كشورهای اسلامی برای نوع پوشش بانوان مطرح است دولت ها و خود مردم گمان می كنند كه تیره ترین لباس ها و بیرنگ و روترین آنها حتما بهترین پوشش ها هستند در حالی كه ما می توانیم ثابت كنیم با طراحی نقش های ایرانی روی پارچه های رنگی و شاد هم می توان به بهترین نحو حجاب اسلامی را ارائه داد تا دیگر كسی محجبه بودن را با تیره پوشی و لباس هایی كه جلوه ناشادابی دارند، اشتباه نگیرد.»

دغدغه مان زیبایی پوشش اسلامی است

«مهپوش» واژه یی است كه برای دختران بهپوش استفاده می شود و «مهرپوش» برای پسران. اینها قرار است مروجان زیبایی در قالب پوشش اسلامی باشند. درباره شان سختگیری می شود. كلاس اخلاق گذاشته می شود.

اصول و مبانی زیبایی ذهن و اندیشه در كنار زیبایی پوشش یاد داده می شود تا تنها بهپوش نباشند و اخلاق اسلامی را هم ترویج داده باشند. طراح فشن اسلامی دغدغه اصلی خود و گروهش را كم داشتن پوشش زیبا می داند در بستری كه در جامعه با آن مواجهیم.

پوششی مناسب برای زنان ایرانی و مسلمان كه بدون هیچ نگرانی از تخطی از قوانین دینی بتوانند با آن در جامعه ظاهر شوند و به خود ببالند كه مروج زیبایی های پوشش اسلامی اند.

از نگاه او، این مساله یی است كه كمتر كسی به آن پرداخته و هرجا سخن از حجاب اسلامی می آید فقط پوشش های بلند و گشاد هستند كه در ذهن تداعی می شوند. لباس هایی كه با كمترین زینت و نقش و نگاری بر تن زنان ایرانی دیده می شود.

اگر لباس هایی هم در بازار برای بانوان ارائه می شود دارای مشكلاتی از نگاه دولت ها هستند كه زنان را دچار مشكلاتی می كند.

قدیم ترها، برداشت مردم از آنچه به نام حجاب در دین اسلام آورده شده پارچه یی ضخیم و تیره بود كه تمام بدن و قسمتی از صورت را می پوشاند. امروزه این تعریف روی دیگری به خود گرفته و زنان محجبه و مسلمان درصدد آنند كه با پوششی اسلامی و زیبا در جامعه ظاهر شوند و بتوانند با آن حامل نوعی پیام هم برای غیرهمفكران شان باشند.

اما معلوم نیست كه دولت ها تا چه اندازه موافق این ظاهر زیبا و آراسته زنان در قالب پوشش اسلامی اند. شاید سال هاست كه این سخن از اذهان عمومی پاك شده و دیگر كسی سخن «ان  الله جمیل و یحب الجمال» را سرلوحه خود در این امور قرار نمی دهد.