MOHSEN AZAD

 ملانوم در واقع نوعی سرطان پوست می باشد که از سلولهایی در پوست بنام ملانوسیت منشاء می گیرد و به سایر نواحی بدن و عمدتاً گره های لنفاوی ، کبد ، ریه ها و دستگاه عصبی مرکزی گسترش می یابد .

پوست بزرگ‌ترین عضو بدن است که وظایف متعددی را بر عهده دارد. سرطان پوست یکی از مشکلات پوستی است که متاسفانه در سال‌های اخیر روند رو به گسترشی داشته است. در سرطان پوست سلول‌های بدخیم که از بافت پوست نشأت می‌گیرند به طور نامنظم و فزاینده‌ای تکثیر و به طریقی از سیستم ایمنی و دفاعی بدن عبور می‌کنند بدون این‌که موجب عکس‌العمل تدافعی و تهاجمی در سیستم ایمنی بدن شوند.

مهم‌ترین عامل ایجاد سرطان پوست، جهش در سلول بر‌اثر اشعه ماورای بنفش خورشید است با توجه به نوع سلول پوستی که دچار جهش ژنی شده است اشکال مختلفی از سرطان پوست به‌وجود می‌آید که هر کدام نشانه‌ها و عوارض خاص خود را دارند.

همانطور که می دانیم پوست بزرگترین عضو بدن است و سایر اعضای بدن را در مقابل گرما ،  نور ،‌ جراحت و عفونت محافظت می نماید و به کنترل دمای بدن کمک می نماید ، آب و چربی را ذخیره می نماید و ویتامین دی تولید می نماید .

پوست دارای دو لایه اصلی می باشد : لایه خارجی ( اپیدرم ) و لایه داخلی (‌درم )‌ .

سلولهای ملانوسیت در قسمت داخلی لایه اپیدرم قرار گرفته اند و البته سلولهای اصلی تشکیل دهنده رنگدانه های پوست و خال ها می باشند . در واقع ملانوسیتها رنگدانه ملانین را تولید می کنند که رنگ طبیعی را به پوست می دهند . زمانیکه پوست در معرض نور خورشید قرار می گیرد ملانوسیتها رنگدانه بیشتری تولید می کنند و پوست برنزه یا تیره می شود .

ملانوما در هر سنی دیده می شود اما با افزایش سن احتمال ابتلا به آن افزایش می یابد . در هر نقطه ای از بدن نیز ممکن است دیده شود . در مردان ، ملانوما بیشتر در تنه دیده می شود و همچنین در سر و گردن نیز دیده می شود ، لیکن در زنان بیشتر در قسمتهایی از ساق دیده می شود . ملانوم در افراد سیاهپوست کمتر دیده می شود . در سیاهپوستان در زیر ناخنهای دست و پا ، کف دست یا پا دیده می شوند .

بدخیم‌ترین

ملانوم پوستی از ملانوسیت‌های پوست که استحاله بدخیمی پیدا کرده‌اند منشا می‌گیرد. ملانوسیت‌ها رنگدانه تیره پوست، مو، چشم و خال‌های بدن را تولید می‌کنند. از این رو تومورهای ملانوما اکثراً قهوه‌ای یا سیاه است. ولی در موارد معدودی نیز سرطان‌های ملانوم رنگدانه تولید نکرده و به رنگ پوست صورتی قرمز یا بنفش ظاهر می‌شوند. این سرطان از بدخیم‌ترین سرطان‌های پوست محسوب می‌شود. شیوع ملانوما در دهه‌های اخیر رو به افزایش بوده، به‌طوری که در دنیای صنعتی به عنوان یک سرطان شایع مطرح است. علت اصلی ملانوم ناشناخته است. اما عوامل متعددی از جمله عوامل ژنتیکی، تابش اشعه ماورای بنفش و تماس‌های محیطی در ایجاد این بیماری دخیل است. ملانوم با انتشار سطحی، ملانوم گره ای(ندولر) و ملانوم آکرال از انواع این سرطان محسوب می‌شود.

علائم شایع :

گاهی اولین علامت تغییر در اندازه ، شکل و یا رنگ یک خال موجود می باشد .

اکثریت ملانومها تیره یا آبی تیره هستند . لبه های ضایعه اغلب نامنظم بوده و ممکنست خونریزی داشته باشد . ضمنآً در داخل ضایعه تقارنی وجود ندارد و شکل یک نیمه یا نیمه دیگر متفاوت است .

خارش و پوسته ریزی ممکنست از دیگر علائم یک ملانوم تازه تشکیل شده باشند . لیکن در ملانومای پیشرفته بافت تغییر می یابد . بعنوان مثال سخت یا برجسته می شود . با پیشرفت بیشتر ، ملانومها ممکن است دچار خارش شدید و خونریزی شوند . البته ملانومها معمولاً منجر به درد نمی شوند .

معاینه پوست همواره بعنوان یکی از ارکان اصلی معاینات پزشکان بحساب می آید . البته هرشخصی می تواند تغییرات پوستی خود را بعنوان اولین فرد مورد ارزیابی و معاینه قرار دهد . تغییرات پوستی بخصوص تغییر در مشخصات یک خال باید هر چه سریعتر به یک پزشک گزارش شود .

یک ملانوم در مراحل اولیه تشخیص کاملاً قابل درمان می باشد . اگر چه ، یک ملانوم در صورتیکه در مراحل ابتدایی تشخیص تحت درمان قرار نگیرد به سمت داخل پوست تهاجم نموده و بافتهای ساده را نیز درگیر می کند . زمانیکه ملانوم ضخیم و عیمق شد ممکن است به بافتهای دیگر گسترش یابد و کنترل آن  دیگر دشوار خواهد بود .

کسانیکه دچار یک ملانوم شوند احتمال عود بالایی دارند لذا باید پوست خود را بطور منظم تحت بررسی و معاینه توسط افراد ذیصلاح قرار دهند .

علل و عوامل افزایش دهنده خطر :

دلایل اصلی ملانوم کاملاً مشخص نیستند .

اما عوامل زیر بعنوان افزایش دهنده خطر بحساب می آیند :

تعداد فراوان خالهای پوست ( بیش از ۵۰ عدد )

افراد سفید پوست بور : شاید بدلیل اینکه پوست این افراد تحت تأثیر نور آفتاب مورد تخریب قرار می گیرند .

سابقه شخصی ملانوم قبلی یا سایر سرطانهای پوست

سابقه خانوادگی ملانوم

آفتاب سوختگی شدید در طی سنین کودکی و نوجوانی

اشعه درمانی با نورماوراء بنفش

مشاغل یا فعالیتهایی که با تماس زیاد با آفتاب در ارتباطند .

پیشگیری :

از تماس بیش از حد با آفتاب اجتناب کنید : بخصوص آفتاب میانه روز ( ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر )

از ترکیبات ضدآفتاب باحداکثر قدرت حفاظتی بر روی پوست نواحی در معرض آفتاب استفاده کنید . ( بخصوص در سنین نوجوانی )

از نورهای ماوراء بنفش منعکس شده از آب ، برف و … خود را محافظت نمائید .

از عینکهای آفتابی با لنزهای مناسب جذاب اشعه ماوراء بنفش استفاده نمائید . . عینک های آفتابی چشمها و پوست اطراف چشمها را محافظت می نمایند .

در مورد هر گونه تغییر پوستی به ویژه در نواحی قهوه ای یا سیاه به صورت چند رنگه شدن ، نامنظم شدن لبه ها یا سطح ضایعه ، خونریزی از ضایعه یا هرگونه تغییر دیگر با پزشک مشورت کنید .

تشخیص :

در صورت شک به ملانوما ، باید بلافاصله ضایعه بیوپسی شده و جهت تشخیص صحیح به آزمایشگاه پاتولوژی ارسال شود . تنها راه دقیق تشخیص راه فوق می باشد .

درمان :

درمان ملانوم به وسعت ضایعه ، سن بیمار و سایر فاکتورها ارتباط دارد .

بهرحال مهمترین قسمت درمان برداشتن ضایعه و غدد لنفاوی مجاور ( در صورت گسترس تومور به آنها ) می باشد .

در درمان می توان در صورت صلاحدید پزشک از رادیوتراپی و شیمی درمانی استفاده نمود .

بهرحال بیماران مبتلا به ملانوم باید حتی پس از درمان تحت معاینات منظم قرار گیرند چرا که احتمال عود ملانوم بسیار بالاست .