MOHSEN AZAD

استفاده نادرست از آنچه صنعت و فناوري در اختيار ما قرار داده باعث شده تا اين روزها به هر كجا نگاه كنيم تبعات صنعتي شدن جوامع انساني را ببينيم.البته خيلي مواقع اين آثار به منطقه‌اي كه توليد مي‌شود محدود نيست و در نقطه‌اي دورتر باعث ايجاد مشكلات متعدد مي‌شود و به نوعي اثر پروانه‌اي از خود برجا مي‌گذارد.به گزارش جام جم آنلاين، «اثر پروانه‌اي» نام پديده‌اي است كه به دليل حساسيت سيستم‌هاي آشوب‌ناك ايجاد مي‌شود.اين پديده به اين اشاره مي‌كند كه تغييري كوچك در يك سيستم آشوب‌ناك چون جو سياره‌ زمين (مثلاً بال‌زدن پروانه) مي‌تواند باعث تغييرات شديد (‌قوع توفان در كشوري ديگر) در آينده شود.مصداق اين مساله كم نيست. از آلودگي‌هاي ناشي از افزايش ميزان دي‌اكسيد و مونواكسيدكربن و تاثير آن بر گرمايش جهاني گرفته تا از بين بردن جنگل‌ها و مراتع به عنوان ريه‌هاي سبز زمين به بهانه گسترش كلانشهرها را ‌بايد از جمله اين مصاديق دانست.

اما يكي از پديده‌هايي كه ابتدا و در زمان اختراعش تحولات زيادي در جوامع ايجاد كرد و اكنون به نوعي بلاي جان ما شده پلاستيك است.توليد و استفاده گسترده و بدون حساب و كتاب اين ماده شيميايي آنقدر زياد شده كه ديگر كمتر فضاي سبزي را عاري از زباله‌هاي پلاستيكي مي‌توان پيدا كرد.البته حضور اين مواد به كوه و دشت و به طور كلي طبيعت و جنگل‌ها محدود نمي‌شود و معضلي به نام پلاستيك گريبانگير آب‌هاي جهان هم شده است.چرخه طبيعي آب مجموعه‌هاي بزرگي از زباله را گرد مي‌آورد كه گاهي به آنها «وصله‌هاي زباله» مي‌گويند. يكي از اين مجموعه‌هاي بزرگ زباله بين ‌هاوايي و كاليفرنيا در شمال شرقي اقيانوس آرام قرار دارد كه حجم بزرگ آن باعث شده تا با نام قاره هفتم (مساحت آن بالغ بر 3.5 ميليون كيلومتر مربع اندازه‌‌گيري شده است. يعني به‏‏ طور مثال، 6 برابر مساحت كشور فرانسه شناخته شود.تحقيقات جديد دانشمندان اقيانوس‌شناس موسسه اسكريپس نشان مي‌دهد شمار خرده پلاستيك‌هاي شناور در اين منطقه طي 40 سال گذشته تقريبا 100 برابر شده و متاسفانه بيش از 9 درصد ماهي‌هاي اين منطقه ضايعات پلاستيكي در شكم دارند.البته اقيانوس‌شناسان معتقدند بجز مسموميت موجودات زنده ‌بايد عوارض كلان زباله‌هاي پلاستيكي بر زيست‌بوم را نيز هم جدي گرفت، چراكه عمق زباله‌‏هاي قاره هفتم به بيش از 30 متر مي‌رسد.اما به نظر مي‌رسد مشكل پلاستيك‌ها به اين منطقه خلاصه نمي‌شود و در واقع شايد بتوان گفت اقيانوس‌هاي جهان در دريايي از پلاستيك در حال غرق‌شدن هستند.در جديدترين كشفيات، محققان انجمن مطالعات دريايي وودز هول ماساچوست طي مطالعاتي طولاني، مرزهاي شمالي و جنوبي يكي از بزرگ‌ترين زباله‌دان‌هاي پلاستيك جهان را در اقيانوس اطلس به ثبت رساندند.براساس اين گزارش، عظيم‌ترين توده زباله‌هاي پلاستيكي براي اولين بار در شمال اقيانوس اطلس به ثبت رسيد.ابعاد اين منطقه آلوده با ابعاد بزرگ‌ترين زباله‌داني كه در اقيانوس آرام شناسايي شده، رقابت مي‌كند.اين زباله‌دان جديد كه در منطقه‌اي در شرق برمودا كشف شده، متشكل از اجزايي پلاستيكي است كه بسختي از چند ميلي‌متر بزرگ‌تر است.اما تمركز آنها و سطحي از اقيانوس كه توسط اين زباله‌ها پوشيده شده است، موجب آشفتگي و نگراني محققاني شده كه در حال مطالعه روي اين پديده هستند.بنابر آخرين آمار و ارقام منتشر شده توسط گرين‏ پيس، سالانه بيش از 100 ميليون تن فرآورده پلاستيكي توليد مي‏شود كه از اين ميزان، 10درصد فرآورده‏‌ها كه پس از مصرف به زباله تبديل مي‏شود، به اقيانوس‏‏‌ها ريخته مي‏شود.يعني 10ميليون تن پلاستيك در سال كه بازهم در اين ميان، 70درصد زباله‌هاي پلاستيكي به اعماق اقيانوس‏‌ها مي‏رود، ولي 30درصد باقيمانده در سطح آب شناور مي‏ماند؛ يعني 3 ميليون تن زباله پلاستيكي در سال، اعم از بطري، كيسه و... اما خطر بزرگ فرآورده‌‌هاي پلاستيكي اين است كه مدت زمان لازمه براي از بين رفتن طبيعي آنها بين 500 تا 1000 سال به‏ طول مي‌انجامد.در اين ميان تنها در چند سال اخير، تمهيدات مختلفي در كشورهاي صنعتي و پيشرفته جهان براي مقابله با معضل پلاستيك اتخاذ شده كه بايد گفت اقدامات آنها در برابر حجم زباله‌هاي پلاستيكي موجود در جاي جاي كره زمين نه‌تنها بسيار ناچيز، بلكه كاملا نامحسوس و بي‌اثر است.

به نظر مي‌رسد حالا كه براي زباله‌هاي پلاستيكي كه سال‌ها آنها را توليد و در طبيعت رها كرده‌ايم هيچ راه‌حل اساسي نمي‌توانيم ارائه دهيم حداقل سعي كنيم نسبت به استفاده گسترده و بي‌حد و حساب از اين پديده صنعتي بازنگري كنيم.از اين نظر تك‌تك ما انسان‌هاي ساكن كره خاكي مي‌توانيم سهم قابل توجهي داشته باشيم، چرا كه با نگاهي كوتاه به كارهاي روزمره و محيط اطرافمان درمي‌يابيم در طول روز هر كدام از ما چقدر زباله پلاستيكي توليد مي‌كنيم.اين در حالي است كه براحتي مي‌توانيم به جاي انواع و اقسام كيسه‌ها و ظروف يكبار مصرف پلاستيكي از كاغذها و مواد قابل بازيافت استفاده كنيم و به اين ترتيب گامي موثر در نجات زمين از مصنوعات پلاستيكي برداريم.