MOHSEN AZAD

شرایط محیطی
ـ میکــروارگانیزم در PH کمتر از ۶ یا بیشتر از ۸ قادر به ادامه حیات نمی باشد .
ـ میکــروارگانیزم در درجه حرارت بالاتر از ۴۲ درجه سانتیگراد از بین می رود ولی در مقابل سرما و انجماد نسبتاً مقاوم است .
ـ میکــروارگانیزم در آبهای سطحی ، برای مــــدت طولانی زنده باقی می ماند و مدت حیات باکتری در آبهای راکد به مراتب بیشتر از حیات آن در آبهای جاری است .
ـ موارد بیماری معمولاً در فصولی از سال که از میزان بارندگی بیشتری برخوردار است ، افزایش می یابد .همچنین موارد بیماری در مناطق گرم و مرطوب بیش از سایر مناطق می باشد .

میزبانها و ناقلین

میزبان تصادفی ( اتفاقی ) :

به گروهی از حیوانات اتلاق می شود که پس از آلودگی به لپتوسپیرا ، به فرم کلینیکی بیماری مبتلا گردیده ولی بهبودی می یابند و میکروارگانیزم را برای مدت زمان کوتاه ( پس از بروز علائم و بهبودی ) منتشر می سازند .

میزبان نگهدارنده ( ناقل ـ مخزن ) :

به گروهی از حیوانات اتلاق می شود که پس از آلودگی به لپتوسپیرا ، به فرم کلینیکی بیماری مبتلا نشده ، بلکه بیماری در آنها به فرم مزمن تبدیل گردیده و به عنوان ناقل ( CARRIER ) میکروارگانیزم را برای مدتهای طولانی منتشر می سازند .

نکته مهم

برخی از حیوانات ممکن است برای یک سرووار به عنوان میزبان تصادفی عمل نموده و برای سرووار دیگر به عنوان مخزن و ناقل میکروارگانیزم مطرح باشند .

ـ عفونت لپتوسپیرایی در تعداد کثیری از گونه های مختلف پستانداران و برخی از خزندگان ایجاد می شود .
ـ سرووارهای مختلف لپتوسپیرا دارای یک ارتباط منحصر با گونه های خاصی از حیوانات می باشند و بسیار محتمل است که هر گونه شناخته شده از جوندگان ، جانوران کیسه دار ، پستانداران ، پستاندارن دریایی به عنوان ناقل و منتشر کننده حداقل یک سرووار لپتوسپیرا مطرح باشند .
ـ ناقل بسیاری از انواع مختلف سرووارهای لپتوسپیرا ، انواع مختلف جوندگان می باشند .
ـ سرووارهای مختلف لپتــوسپیرا از انـواع حیوانات اهلی نظیر گاو ، گوسفند ، بز واسب جدا گردیده است و حیوانات اهلی به عنوان میزبان تصادفی یا مخازن سرووارهای مختلف لپتوسپیرا مطرح می باشند .
ـ سرووارهای مختلف لپتوسپیرا از انواع مختلف حیوانات وحشی ( نظیر گراز ، شغال ، موش صحرایی ، آهو و … جدا گردیده و برخی از آنها نظیر راسو ناقل سرووارهای مشخصی از لپتوسپیرا می باشند . با اینوجود نقش حیوانات وحشی در انتقال میکروارگانیزم به حیوانات اهلی ناشناخته باقی مانده است .

منبع آلودگی

مهمترین منبع آلودگی ، حیوانات مبتلا به لپتوسپیروز می باشند . این قبیل حیوانات ( بدون در نظر داشتن بروز یا عدم بروز علائم بالینی ) ، از طریق ادرار ، جنین سقط شده و ترشحات رحمی آلوده ، سبب انتشار لپتوسپیرا در مراتع ، آبگیرها ، انبار خوراک دام و آبشخوارها و … می گردند . شیر حیوانات مبتلا و همچنین اسپرم ، در مراحل خاصی از بیماری ، در هر گونه حیوانی از منابع انتشار آلودگی بشمار می روند .

روش انتقال بیماری

باکتری ، معمـولاً از طریــق مسیرهای یاد شــده در زیر به میزبان منتقل می گردد :
ـ جراحات موجود بر روی پوست و بافت مخاطی
ـ ملتحمه
ـ استنشاق ذرات آلوده ( بویژه ذرات آلوده شده بوسیله ادرار حاوی جرم )
ـ مصرف مـواد خشبی آلوده به جرم ( که باعث ایجاد جراحت در دهان می گردند . )
ـ انتقال بیماری از طریق جفت به جنین
ـ انتقال به حیوانات شیرخوار از طریق شیر آلوده و حاوی جرم
ـ انتقال جرم بوسیله اسپرم آلوده ، به حیوانات دریافت کننده اسپرم
ایجاد کانونهای آندمیک بیماری به موارد زیر وابسته است :
ـ موجود بودن سرووار خاص در محیط
ـ فراهم بودن و وجود میزبان ناقل مناسب ( برای سرووار موجود )
ـ وجود زیستگاه و بوم مناسب برای زندگی میزبان

پاتوژنز
ـ لپتوسپیروز به فرمهای مختلف بالینی نظیر فرم حاد ، تحت حاد ، مزمن و نیز فرم فاقد علائم بالینی تظاهر می یابد و بیماریزایی آن به دلیل برخی از خصوصیات میکروارگانیزم به شرح زیر می باشد :
ـ تولید همولیزین توسط میکروارگانیزم سبب همولیز وسیع داخل عروقی گردیده و باعث هموگلوبینوری می شود .
ـ تخریب دیواره سلولی عروق و ایجاد پتشی گسترده
ـ تخریب عروق کلیوی و همولیز شدید داخل عروقی ، آنوکسی آنمیک و نفروز هموگلوبینوریک
ـ تجمع باکتری در پارانشیم کلیه و ایجاد نفریت و دفع جرم از طریق ادرار
ـ مرگ حیوان به دلیل سپتی سمی ، آنمی همولیتیک و اورمی
ـ سقط جنین ( چند هفته پس از سپتی سمی ) به دلیل ضایعات ایجاد شده در جنین
ـ انسفالیت به دلیل تجمع باکتری در سیستم اعصاب مرکزی

علائم بالینی :

ـ گاو :
لپتوسپیروز در گاو به فرم حاد ، تحت حاد و مزمن مشاهده می گردد .
علائم فرم حاد عبارتند از :
تب ( ۵/۴۱ ـ ۵/۴۰ درجه سانتیگراد ) ، بی اشتهایی ، ایجاد پتشی در مخاطات ، دپرسیون ، زردی و رنگ پریدگی مخاطات ، دیسپنه ، کاهش شیر همراه با مشاهده لخته های خون در آن ، قطع کامل شیر و شل شدگی و نرمی پستان ، تورم پستان ، سینوویت و لنگش شدید ، مرگ و میر به میزان ۵ درصد ، سقط جنین به میزان ۳۰ درصد .
علائم فرم تحت حاد بیماری مشابه با فرم حاد ولی خفیفتر از آن است و ممکن است همه علائم در یک دام مشاهده نگردد . در فرم مزمن بیماری به استثنای سقط جنین ( که در گله ممکن است فراگیر شود ) علائم قابل توجه دیگری مشاهده نمی شود .
ـ گوسفند و بز :
بیماری در گوسفند و بز کمتر اتفاق می افتد و علائم قابل توجه آن شامل دیسپنه ، همـوگلوبینوری ، زردی و رنگ پریدگی مخاطات ، قطع تولید شیر ، سقط جنین و مرگ پس از گذشت حدود ۱۲ ساعت از بروز علائم حاد بیماری می باشد .
ـ اسب :
اسبها معمولاً به فرم تحت حاد بیماری مبتلا مشوند و مهمترین علائم بیماری شامل زردی ، دپرسیون ، سقط جنین و افتالمی پریودیک ( با علائم ترس از نور ، افزایش ترشح اشک ، ورم ملتحمه و کراتیت ) می باشد .
بهبودی از یک عفونت لپتوسپیرایی به موارد زیر وابسته است :
ـ میزان آسیبهای وارد شده به بافتها
ـ پاسخ ایمنی بدن
ـ قابلیت بافتها برای ترمیم و بازگشت به فعالیت طبیعی
عفونت مجدد با سرووار اولیه ایجاد کننده بیماری ، به دلیل ایمنی ایجاد شده در عفونت اولیه معمولاً به ندرت اتفاق می افتد .ایمنی ایجاد شده در بدن برای یک سرووار یا گروه مربوطه به آن اختصاصی است و احتمال ایجاد آلودگی با سایر سرووارها موجود می باشد .

روشهای مناسب برای کاهش خطرات بیماری
چهار روش مناسب برای کاهش خطرات لپتوسپیروز و کنترل بیماری عبارتند از :

ـ به روش سرولوژی با بررسی آنتی بادی
ـ به روش کشت و جداسازی عامل بیماری
ـ روش PCR
2 ـ درمان
ـ با استفاده از آنتی بیوتیکها
ـ درمان علامتی حیوانات دارای علائم بالینی
ـ ضد عفونی و رعایت موازین بهداشتی

ـ مطالعه سوابق بیماری در حیوانات
ـ مطالعه تاریخچه بروز بیماری در مناطق

ـ واکسیناسیون ـ مراقبت
ـ کنترل جمعیت جوندگان ـ آموزش و بهداشت
ـ جداسازی ناقلین ـ رعایت بهداشت مشاغل
روش سرولوژی :
از آنجا که سیستم ایمنی برخی از حیوانات در مقابل عفونت لپتوسپیرایی واکنش سرولوژیک نشان نمی دهد ، از اینرو روشهای سرولوژی بعنوان روش تشخیص لپتوسپیروز مورد استفاده قرار نمی گیرند .

ـ دارای مخاطرات بهـداشتی برای تکنسین آزمایشگاه بوده و روشی کند می باشد .
ـ قرائت نتایــج وابستگی فراوانی به تجربه و مهارت تکنسین آزمایشگاه دارد .
ـ کیفیت آنتی ژن مورد استفاده ، در شرایط مختلف می تواند دچار تغییر شود .
ـ به دلیل پاسخهای مختلف و متفاوت سرووارهای لپتوسپیرا در آزمایش ، تفسیر نتایج بسیار دشوار است .
ـ این آزمایش قادر به شناسایی حیواناتی که عامل بیماری را از طریق ادرار دفع می کنند ولی در آزمایش سرولوژیکی منفی هستند ، نمی باشد .
ـ برای بررسی گروههــای مختلف سرمــی لپتوسپیرا ، مقادیر انبوهی از آنتی ژن مورد نیاز است .
ـ واکنشهای متقاطع در میان سرووارهای مختلف از سروگروپهای متفاوت ، موجود می باشد .
ـ آزمایش قادر به تشخیص وضعیت آلودگی در یک حیوان نمی باشد . ۱ ـ شناسایی حیوانات آلوده ( یا مبتلا ) ۳ ـ مطالعه تاریخچه بیماری ۴ ـ پیشگیری MAT ( MICROSCOPIC AGGLUTINATION TEST ) به عنوان یک آزمایش سرولوژیکی استاندارد در بررسی آلودگیهای لپتوسپیرایی مورد استفاده قرار می گیرد . برخی از اشکالات آزمایش فوق عبارتند از :

نکته مهم :

در صورتی که آزمایش به فواصل چند هفته ، دوباره تکرار شود ، احراز افزایش میزان آنتی بادی یا بالا ماندن سطح آن ، شاخص مناسبی برای تشخیص آلودگی محسوب می گردد و انجام یک نوبت آزمایش برای تشخیص آلودگی در انسان و حیوان ، فاقد ارزش می باشد .

روش کشت و جداسازی :

کشت و جــداسازی عامل بیماری ، روش مناسبی برای تشخیص بیمـاری ( بویژه در مراحل اولیه آن که با تب همراه است ) محسوب می گردد . با اینوجــود برخی از اشکالات روش کشت و جــداسازی به شــرح زیر می باشد :
ـ کشت در محیط مایع نیاز به زمان طولانی ( ۲۰ ـ ۳ روز ) دارد
ـ تشخیص هویت سرووار جدا شده نیاز به زمان طولانی دارد .
ـ انجام آزمایش نیازمند رعایت شدید شرایط آسپسی می باشد .
ـ جداسازی سرووارهای کند رشد ، بسیار دشوار است .
ـ با توجه به دشــوار بودن جداسازی عامل بیماری از حیوانات به ظاهر سالم ، ارزش این روش در شناسایی حیوانات ناقل بسیار کم است .

روش تشخیص DNA :

روش PCR به عنوان روش تشخیصی مناسبی برای DNA لپتوسپیرا مطرح است . این روش سریع بوده و نتایج آن مورد اعتماد می باشد . انجام روش PCR نیاز به آزمایشگاههای مجهز و نمونه های DNA رفرانس دارد .

درمان با آنتی بیوتیکها :

سرووارهای مختلف لپتوسپیرا در مقابل انواع آنتی بیوتیکها ( به استثنای کلرامفنیکل و ریفامپیسین ) حساس می باشند . انواع آنتی بیوتیکهای پیشنهاد شده برای درمان لپتوسپیروز ( و فواید و مضرات آنها ) به شرح زیر می باشد :
پنی سیلین :

ـ میزان دز نسبتاً بالایی در درمان مورد نیاز است .
ـ با مشکلات ازدیاد حساسیت همراه است .
ـ در شیر و گوشت حیوانات مورد درمان ، باقیمانده به جای می گذارد .

اریترومایسین :

ـ معمــولاً در افرادی که به پنی سیلین حساسیت دارند مورد استفاده قرار می گیرد .
تتراسیکلین و اکسی تتراسیکلین :
ـ در حیوانات آبستن و نیز حیوانات نــوزاد ( به دلیل تغییر رنگ بافت دندان ) نباید مورد استفاده قرار گیرد .
استرپتومایسین ( ودی هیدرواسترپتومایسین ) :
ـ در هنگام تزریق عضلانی ، سبب تحریک بافت عضله می شود .
ـ برای مدت طولانی در بافت کلیه باقی می ماند .
ـ دارای اثرات سودمندی در درمان گاوهای دارای دفع ادراری لپتوسپیرا می باشد .
در شرایط کنونی ، استرپتومایسین ، با وجود اینکه در برخی از کشورها استفاده از آن در درمان حیواناتی که منشاء غذایی دارند ، ممنوع گردیده است ، به عنوان داروی انتخابی مطرح بوده و اثر بخش بودن آن به عواملی نظیر ، میزان تخریب بافت کلیه ، و میزان داروی مورد استفاده وابسته می باشد .

برنامه درمانی و کموپروفیلاکسى لپتوسپیروز :

* برای درمان لپتوسپیروز خفیف

داکسى‌سیلین، ۱۰۰ میلى‌گرم خوراکى هر ۱۲ ساعت

یا آمپى‌سیلین؛ ۷۵۰-۵۰۰ میلى‌گرم خوراکى هر ۶ ساعت

یا آموکسى‌سیلین، ۵۰۰ میلى‌گرم خوراکى هر ۶ ساعت

* برای درمان لپتوسپیروز متوسط / شدید :

پنى‌سیلین G، یک و نیم میلیون واحد وریدى هر ۶ ساعت

یا آمپى‌سیلین، ۱ گرم وریدى هر ۶ ساعت

یا آموکسى‌سیکلین، ۱ گرم وریدى هر ۶ ساعت

یا اریترومایسین، ۵۰۰ میلى‌گرم وریدى هر ۶ ساعت

* جهت  کموپروفیلاکسى  :

داکسى‌سیلین، ۲۰۰ میلى‌گرم خوراکى یک بار در هفته

توجه: همه رژیم‌هاى درمانى ۷ روز تجویز مى‌شوند.

ـ ضد عفونی و رعایت موازین بهداشتی
اسپیروکت لپتوسپیرا در شرایط زیر از بین می رود :
ـ حرارات بالاتر از ۴۲ درجه سانتیگراد
ـ اسیدیته کمتر از ۵/۶
ـ محیط قلیایی با PH بالاتر از ۸
ـ مجاورت با ترکیبات هالوژنی
ـ مجاورت با دترجنتها ( نظیر صابون و اسیدهای چرب آزاد )
ـ خشکی
مطالعه تاریخچه بیماری :
بررسیهای سرولوژیکی نشان داده اند که اغلب حیوانات مبتلا به لپتوسپیرا ، فاقــد علائم بالینی هستند ، با اینوجود مطالعه سلامتی گله و رکورد تولید می تواند شاخص مناسبی برای تشخیص لپتوسپیروز باشد .
حیوانات ناقل ، معمولاً فاقد علائم بالینی هستند و اطلاعات بدست آمده در خصوص تاریخچه بیماری در حیوانات ، کمک به تشخیص وضعیت ناقلین نمی کند .همچنین اطلاعات بدست آمده در خصوص سابقه بروز بیماری در یک منطقه ، اطلاعات چندانی را در مورد ناقلین بدست نمی دهد .

واکسیناسیون :

فواید :

ـ واکسن قادر است در حیواناتی که قبلاً در معرض آلودگی با سویه واکسن قرار نگرفته اند ، مانع بروز علائم بالینی و نیز مانع دفع باکتری از ادرار گردد .
ـ در هنگام شیوع بیماری ، واکسن وسیله مناسبی برای مهار بیماری محسوب می گردد .

نواقص :

ـ اثر بخشی واکسنها از کشوری به کشور دیگر و از منطقه ای به منطقه دیگر متفاوت است .
ـ مانع دفع ادراری لپتوسپیرا در حیوانات آلوده نمی شود .
ـ طول دوره ایمنی آن کوتاه بوده ( ۶ ماه ) و پاسخهای ایمنی تغییر پذیری را ایجاد می نماید .
ـ فاقد اثرات ایمنی متقاطع می باشد .

کنترل جمعیت جوندگان :

کنترل جمعیت جوندگان و رعایت موازین بهداشتی مانع از ایجاد بیماری در میزبانان تصــادفی و نیز انتشــار بیماری از میزبانان تصادفی به ناقلین می گردد .در مناطقی با آلودگی شدید ، با کنترل جمعیت جوندگان ، بیماری مهار گردیده است .

مراقبت :

بررسیهای سرولوژیکی مستمر در گله های دامی می تواند درصدی از حیوانات دارای آنتی بادی بر علیه لپتوسپیرا را مشخص نماید . با اینوجود این اطلاعات نمی تواند مبین عاری بودن یک منطقه از لپتوسپیروز باشد و بیماری می تواند به صــورت فصلی یا همراه با بارندگیهای طولانی مدت و غیر منتظره ، شعله ور گردد . با اینوجود دستیابی به اطلاعات دقیق اپیدمیولوژیکی می توانــد بر مشــکلات فوق غلبه کرده و با استفاده از آنتی ژنهای مناسب در سطح وسیع ، می توان وضعیت بیماری را در یک منطقه تا حدود قابل اطمینان نشان داد .